Maca

Từ cây thực phẩm ở Andes đến “nhân sâm Peru”

Khi cảm thấy thể lực hoặc chức năng tình dục suy giảm, tôi có nên thử dùng maca không? Đây là một trong những câu hỏi phổ biến nhất của những người lần đầu biết đến maca. Câu trả lời ngắn gọn là maca được biết đến là nguyên liệu nhìn chung được dung nạp tốt trong thời gian ngắn ngay cả khi dùng đơn độc, nhưng vẫn chưa có đủ bằng chứng cho thấy maca chắc chắn cải thiện thể lực hoặc chức năng tình dục. Ngoài ra, vì mỗi sản phẩm maca có thể sử dụng dạng nguyên liệu khác nhau nên không thể áp dụng nguyên vẹn kết quả của một nghiên cứu cho sản phẩm bạn đã mua.

Maca là một loại cây thực phẩm được trồng ở vùng cao Andes và là nguyên liệu đã được sử dụng theo truyền thống. NIH LiverTox mô tả maca là một loại thực phẩm và nguyên liệu thảo dược truyền thống có nguồn gốc từ phần dưới đất có thể ăn được của Lepidium meyenii. Nói cách khác, maca không phải ban đầu là thực phẩm bổ sung, mà là một loại cây đã có lịch sử được dùng làm thực phẩm. Tuy nhiên, khi loại thực phẩm này có biệt danh là “nhân sâm Peru”, hình ảnh của nó đã được mở rộng để cùng lúc gắn với thể lực, chức năng tình dục và thời kỳ mãn kinh.

Biệt danh không giải thích được bản chất của nguyên liệu

“Nhân sâm Peru” chỉ là biệt danh, không có nghĩa maca là cùng một loại cây hoặc có cùng thành phần với nhân sâm. Tên khoa học của maca là Lepidium meyenii, đây là một loài cây khác với nhân sâm. Biệt danh có thể kích thích trí tưởng tượng, nhưng không thể thay thế bản chất của nguyên liệu. Maca chắc chắn từng được sử dụng như một loại cây thực phẩm ở dãy Andes. Tuy nhiên, việc đã được ăn trong thời gian dài với tư cách là thực phẩm không đồng nghĩa với việc maca cải thiện một triệu chứng cụ thể. Việc sử dụng theo truyền thống có thể là manh mối giúp hiểu bối cảnh của nguyên liệu, nhưng bằng chứng lâm sàng về hiệu quả của thực phẩm bổ sung hiện đại cần được xem xét riêng.

Xem xét kỳ vọng bắt nguồn từ đâu

Các kết quả nghiên cứu trên người về maca không đồng nhất. Những hiệu quả thường được quảng bá rộng rãi như ham muốn tình dục, tinh trùng, tâm trạng, trí nhớ và thể lực chưa được chứng minh qua các thử nghiệm tiến cứu nghiêm ngặt. Một tổng quan hệ thống về các triệu chứng thời kỳ mãn kinh đã tìm thấy tín hiệu tích cực trong 4 thử nghiệm ngẫu nhiên, nhưng số lượng thử nghiệm, cỡ mẫu và phương pháp còn quá hạn chế để đưa ra kết luận chắc chắn. Trong một thử nghiệm chéo nhỏ trên 14 phụ nữ sau mãn kinh, một số chỉ số tâm lý và chức năng tình dục thay đổi, nhưng nồng độ hormone sinh dục không thay đổi. Những thay đổi được quan sát không đồng nghĩa với việc đã chứng minh hiệu quả chung hoặc cơ chế tác dụng.

Dạng sản phẩm quyết định khả năng áp dụng kết quả nghiên cứu

Các sản phẩm maca có nhiều dạng như nguyên liệu tươi, bột khô, sản phẩm gelatin hóa và chiết xuất. Điều kiện sản xuất và nghiên cứu của chúng khác nhau. Không thể bảo đảm dạng được sử dụng trong một thử nghiệm giống với sản phẩm bạn chọn, do đó không thể khái quát kết quả của một thử nghiệm cho tất cả sản phẩm bán trên thị trường và mọi giới tính, độ tuổi. Việc xác nhận sản phẩm là bột, sản phẩm gelatin hóa hay chiết xuất không chỉ là phân loại đơn giản, mà còn là xem xét liệu bằng chứng có thể được áp dụng hay không. Khi dạng sản phẩm khác nhau, điều nghiên cứu cho biết và điều sản phẩm có thể tuyên bố cũng khác nhau.

Phân loại	Điểm cần kiểm tra
Bột	Sản phẩm nghiên cứu và sản phẩm bán trên thị trường có giống nhau không
Sản phẩm gelatin hóa	Dạng đã dùng trong thử nghiệm có trùng khớp với thông tin ghi trên sản phẩm không
Dịch chiết	Có áp dụng nguyên vẹn kết quả nghiên cứu về dạng khác hay không

Khi dùng cùng thực phẩm bổ sung hoặc điều trị khác

Trước khi dùng maca cùng với thực phẩm bổ sung hoặc phương pháp điều trị khác, cần kiểm tra một số điều. Cần xác định đã đánh giá nguyên nhân gây giảm thể lực hoặc thay đổi chức năng tình dục hay chưa, bạn có bệnh hoặc đang điều trị liên quan đến sinh sản và hormone hay không, cũng như sản phẩm maca thuộc dạng nào. Nếu đang mang thai hoặc cho con bú, hoặc có bệnh và đang điều trị liên quan đến sinh sản và hormone, không nên tự ý dùng mà cần trao đổi với nhân viên y tế. Không có bằng chứng cho thấy maca có thể thay thế phương pháp điều trị khác, vì vậy cần tránh tự ý ngừng phương pháp điều trị hiện tại để chuyển sang maca.

Trước tiên hãy xem xét tình trạng cá nhân và các dấu hiệu an toàn

Trong các thử nghiệm nhỏ, ngắn hạn, maca nhìn chung được dung nạp tốt; các triệu chứng tiêu hóa và đau đầu chủ yếu được báo cáo ở mức nhẹ. Chưa ghi nhận mối liên quan thuyết phục với tổn thương gan rõ rệt về mặt lâm sàng, nhưng kinh nghiệm sử dụng và dữ liệu dài hạn còn hạn chế. Điều này có nghĩa là maca có vẻ ít gây vấn đề trong thời gian ngắn, chứ không phải là bảo đảm an toàn khi dùng lâu dài. Với tình trạng mệt mỏi kéo dài, thay đổi chức năng tình dục hoặc triệu chứng thời kỳ mãn kinh, điều quan trọng là không trì hoãn việc đánh giá nguyên nhân vì maca. Nếu có triệu chứng, trước tiên cần tìm nguyên nhân.

Thời kỳ mãn kinh, chức năng tình dục và thể lực không phải là một khái niệm

Triệu chứng thời kỳ mãn kinh, chức năng tình dục và thể lực là những vấn đề khác nhau, với đối tượng và chỉ số đánh giá khác nhau. Nghiên cứu về thời kỳ mãn kinh được xem xét ở đây thực hiện trên phụ nữ mãn kinh; chức năng tình dục và thể lực cần được kiểm tra lại bằng các đối tượng và chỉ số riêng. Việc một số chỉ số tâm lý của phụ nữ mãn kinh thay đổi trong một nghiên cứu không có nghĩa là chức năng tình dục hoặc thể lực nói chung của người khác cũng được cải thiện theo cách tương tự.

Maca và nhân sâm đi theo những hướng khác nhau

Maca và nhân sâm thường được đặt cạnh nhau vì biệt danh, nhưng là hai loài cây khác nhau. Cách gọi “nhân sâm Peru” không thể thay thế bản chất thực vật hoặc bằng chứng trên người về maca. Nếu áp dụng nguyên vẹn những kỳ vọng dành cho nhân sâm vào maca, có thể dẫn đến hiểu lầm.

Tiêu chuẩn thực tế cần kiểm tra hôm nay

Vậy cần xem xét điều gì? Nếu bạn đang cân nhắc maca, hãy ưu tiên kiểm tra nguyên nhân của triệu chứng muốn giải quyết, dạng sản phẩm, cũng như khoảng trống về độ an toàn lâu dài và các nghiên cứu trên người còn nhỏ, thời gian ngắn, thay vì chú ý đến biệt danh hay hình ảnh về sinh lực. Nếu triệu chứng kéo dài, ưu tiên trao đổi với nhân viên y tế thay vì mua maca trước. Maca là nguyên liệu có lịch sử là một loại cây thực phẩm ở dãy Andes, nhưng lịch sử đó không bảo đảm hiệu quả của thực phẩm bổ sung hiện đại.

Tài liệu tham khảo

1. NIH LiverTox: Maca.
2. Maca for menopausal symptoms: systematic review.
3. Maca in postmenopausal women: randomized crossover trial.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.