Alpha-Lipoic Acid

Ngã rẽ nơi ba loại ALA gặp nhau

Nếu uống axit alpha-lipoic vì đau dây thần kinh do tiểu đường hoặc vì cân nặng, liệu đường huyết có giảm và các dây thần kinh bị tê có hồi phục không?

Trả lời ngắn gọn là, những kỳ vọng phổ biến như vậy hiện không có bằng chứng hỗ trợ. Axit alpha-lipoic là một hợp chất chứa lưu huỳnh được tổng hợp với lượng nhỏ trong cơ thể, đóng vai trò là cofactor cho phản ứng enzyme ty thể, và còn được gọi là thioctic acid. Tuy nhiên, việc chất này được mệnh danh là chất chống oxy hóa không có nghĩa là nó sẽ giải quyết được các biến chứng tiểu đường, cân nặng hay mệt mỏi.

Chúng ta cần phân biệt rõ khoảng cách đó. Từ viết tắt ALA của thực phẩm bổ sung cũng được dùng cho axit alpha-linolenic (một loại axit béo omega-3), nên rất dễ nhầm lẫn giữa nhãn sản phẩm và các nghiên cứu. Ngoài ra, dạng R trong tự nhiên, hỗn hợp racemic tổng hợp, dạng giải phóng chậm, thuốc uống ở một số quốc gia và dạng tiêm tĩnh mạch tại các cơ sở y tế đều có khả năng hấp thụ và bằng chứng khoa học khác nhau. Có thể nói là có nhiều nhánh khác nhau dưới cùng một cái tên.

Kỳ vọng về đau dây thần kinh, đường huyết và cân nặng bắt nguồn từ đâu

Lý do axit alpha-lipoic được chú ý là vì nó tham gia vào chu trình oxy hóa-khử cùng với dihydrolipoic acid dạng khử. Nhờ đặc tính có thể tác động lên cả nước và chất béo, nó đôi khi được giới thiệu như một 'chất chống oxy hóa vạn năng'. Tuy nhiên, việc có cơ chế chống oxy hóa không đồng nghĩa với việc tự động mang lại hiệu quả điều trị cho nhiều bệnh lý. Trước hết, cần nhớ rằng những thay đổi nhỏ trong phòng thí nghiệm không có nghĩa là làm giảm các biến cố bệnh lý.

Trong quá khứ, đã có những nghiên cứu tiêm thioctic acid qua đường tĩnh mạch trong thời gian ngắn, và những tín hiệu này đã dẫn đến một số nghiên cứu về dạng uống. Tuy nhiên, không thể áp dụng nguyên văn kết quả đó cho các thực phẩm bổ sung bán trực tuyến thông thường. Bởi vì dạng bào chế, liều lượng, thời gian sử dụng và tình trạng đối tượng nghiên cứu đều khác nhau.

NCCIH và Cochrane nhìn nhận về bệnh tiểu đường và bệnh lý thần kinh

NCCIH của Hoa Kỳ kết luận rằng ở bệnh tiểu đường tuýp 2, axit alpha-lipoic không tốt hơn giả dược trong việc kiểm soát đường huyết, cholesterol và triglyceride, đồng thời không tìm thấy bằng chứng về việc ngăn ngừa biến chứng thận và điểm vàng. Đánh giá của Cochrane năm 2024, sau khi phân tích 816 người từ 3 thử nghiệm điều trị trên 6 tháng, cho rằng axit alpha-lipoic có khả năng ít hoặc không tạo ra sự khác biệt đối với các triệu chứng bệnh lý thần kinh ngoại biên do tiểu đường.

Một phân tích gộp năm 2023 bao gồm cả các thử nghiệm đường uống ngắn hạn đã báo cáo một số cải thiện về tổng điểm triệu chứng. Tuy nhiên, dẫn truyền thần kinh, cảm giác rung và nhiều chỉ số thần kinh khác không cải thiện. Điều này có nghĩa là cần phân biệt giữa việc giảm triệu chứng và hồi phục thần kinh. Việc điểm khảo sát đau cải thiện một chút không có nghĩa là các dây thần kinh bị tổn thương thực sự được tái tạo.

Hình thức sản phẩm: Tiêm tĩnh mạch và đường uống, dạng R và hỗn hợp, dạng giải phóng chậm

Những tín hiệu từ các nghiên cứu sử dụng 300~600 mg tiêm tĩnh mạch trong 2~4 tuần trước đây có chất lượng phương pháp luận thấp và là kết quả của việc sử dụng trong y tế. Việc tiêm ngắn hạn tại bệnh viện và uống viên nang hàng ngày tại nhà có thể mang lại kết quả khác nhau dù là cùng một chất.

Hình thức cũng rất quan trọng. Trong tự nhiên chỉ tồn tại dạng R, nhưng các thực phẩm bổ sung thường là hỗn hợp racemic pha trộn giữa dạng R và dạng S. Cũng có dạng giải phóng chậm, và ở một số quốc gia, nó được bán dưới dạng thuốc uống. Nếu gộp tất cả những điều này vào một danh mục là 'thực phẩm bổ sung axit alpha-lipoic' để đánh giá thì bằng chứng sẽ bị sai lệch.

Cân nặng, chống lão hóa và mệt mỏi thông thường: Đã được xác nhận đến mức độ nào

Lợi ích lâm sàng dài hạn cho việc giảm cân, chống lão hóa và cải thiện mệt mỏi thông thường vẫn chưa được xác lập. Lý thuyết về việc có cơ chế chống oxy hóa và kết quả lâm sàng về việc giảm bệnh tật hoặc triệu chứng trên người thực tế là hai cấp độ khác nhau. Việc thay đổi nhỏ trong chỉ số xét nghiệm không dẫn đến giảm các biến cố sức khỏe, điều này không chỉ đúng với tiểu đường và bệnh lý thần kinh mà còn với các mục đích sử dụng khác.

Những lưu ý khi sử dụng thuốc điều trị cùng với thực phẩm chức năng

Axit alpha-lipoic khi dùng cùng với insulin hoặc thuốc tiểu đường có thể gây ra các triệu chứng hạ đường huyết. Trong khi sử dụng, cần kiểm tra đường huyết và không được tự ý giảm liều thuốc. EFSA đánh giá rằng ở một số người có khuynh hướng di truyền, thực phẩm bổ sung axit alpha-lipoic có thể gây ra hội chứng tự miễn insulin, dẫn đến hạ đường huyết tái diễn. EFSA cũng nêu rõ rằng không thể xác định được liều lượng tối thiểu để khẳng định là an toàn.

Nếu các triệu chứng hạ đường huyết như đổ mồ hôi lạnh, run rẩy, tim đập nhanh, lú lẫn hoặc ngất xỉu lặp lại sau khi uống, hãy ngừng sử dụng ngay lập tức và đi khám để được đánh giá. Nếu bạn uống nhiều rượu, bị thiếu hụt dinh dưỡng, mắc bệnh gan, thận, đang dùng hormone tuyến giáp, đang mang thai, cho con bú hoặc đang điều trị ung thư, không được tự ý tăng liều cao mà phải thảo luận với đội ngũ điều trị.

Trong một phân tích an toàn xem xét 71 thử nghiệm ngẫu nhiên với 4,749 người, mặc dù sự gia tăng tổng thể của các phản ứng bất lợi không rõ rệt, nhưng kết quả cho thấy có thể xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, ợ nóng, buồn nôn, nôn mửa và các triệu chứng ngoài da.

Lý do cần kiểm tra tình trạng cá nhân trước

Vậy chúng ta cần xem xét điều gì? Trước hết, phải phân biệt nguyên nhân gây tê bì là do bệnh đa dây thần kinh do tiểu đường, hay do các nguyên nhân khác như thiếu hụt vitamin B12, vấn đề về cột sống, điều trị ung thư, v.v. Nếu nguyên nhân khác nhau, cùng một loại thực phẩm bổ sung cũng sẽ mang ý nghĩa khác nhau.

Thứ hai, cần kiểm tra dạng bào chế. Tùy thuộc vào việc đó là dạng R-type đường uống, hỗn hợp racemic, dạng giải phóng kéo dài hay dạng tiêm tĩnh mạch y tế mà liều lượng hàng ngày và thời gian sử dụng sẽ khác nhau. Thứ ba, cần kiểm tra xem bạn có đang dùng insulin, thuốc tiểu đường, hormone tuyến giáp, có tiền sử hạ đường huyết tái diễn, đang trong tình trạng uống nhiều rượu, thiếu hụt dinh dưỡng, hoặc đang mang thai, cho con bú hay không.

Tên tương tự, nguyên liệu khác nhau

Acid alpha-lipoic (alpha-lipoic acid) và acid alpha-linolenic (alpha-linolenic acid) là hai chất hoàn toàn khác nhau. Chất sau là acid béo omega-3. Nếu trên nhãn thực phẩm bổ sung chỉ ghi là ALA, bạn nhất định phải kiểm tra xem đó là chất nào.

Ngoài ra, cần phân biệt sự khác biệt giữa R-type, hỗn hợp racemic và dạng giải phóng kéo dài; sự khác biệt giữa thực phẩm bổ sung đường uống, thuốc đường uống và thioctic acid tiêm tĩnh mạch; sự khác biệt giữa khảo sát đau và dẫn truyền thần kinh/phục hồi thần kinh; cũng như sự khác biệt giữa cơ chế chống oxy hóa và phòng ngừa biến chứng tiểu đường. Những phân biệt này chính là trục then chốt để đánh giá cùng một loại nguyên liệu.

Tiêu chuẩn thực tế cần kiểm tra hôm nay

Nói cách khác, khi chọn acid alpha-lipoic, thay vì tin vào cái tên 'chất chống oxy hóa vạn năng', trước hết bạn phải xác định chính xác bản chất của ALA. Bạn cần xem xét liệu đó là R-type hay hỗn hợp có S-type, là dạng giải phóng kéo dài, đường uống hay tiêm tĩnh mạch, nguyên nhân gây triệu chứng thần kinh là gì, sự cải thiện điểm triệu chứng ngắn hạn và phục hồi thần kinh dài hạn khác nhau như thế nào, có thể dùng chung với thuốc đường huyết hoặc thuốc tuyến giáp hay không, và có dấu hiệu hạ đường huyết hiếm gặp nào không.

Các bằng chứng không hỗ trợ cùng lúc cho tất cả những kỳ vọng về đường huyết, cân nặng và phục hồi thần kinh. Tuy nhiên, chính việc phân biệt xem điều gì đã được xác nhận đến mức độ nào sẽ trở thành tiêu chuẩn để lựa chọn.

Tài liệu tham khảo

1. NCCIH: Diabetes and dietary supplements, alpha-lipoic acid.
2. Cochrane review: Alpha-lipoic acid for diabetic peripheral neuropathy.
3. Oral alpha-lipoic acid for diabetic polyneuropathy: meta-analysis.
4. Alpha-lipoic acid safety: systematic review of randomized trials.
5. EFSA: Alpha-lipoic acid and insulin autoimmune syndrome.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.