Nha đam

Khi xẻ lá, có hai loại chất lỏng chảy ra

Tôi có thể uống nước nha đam để điều trị táo bón hoặc kiểm soát đường huyết không, và nó khác gì với gel trong suốt thoa lên da? Trả lời ngắn gọn là, loại uống và loại thoa thường sử dụng các phần khác nhau của lá hoặc trải qua các quy trình chế biến khác nhau, nên trước hết cần phân biệt rõ để không nhầm lẫn vì cùng tên gọi là 'nha đam'. Đặc biệt, latex nha đam dùng để trị táo bón có chứa các thành phần kích thích ruột, nên không khuyến khích sử dụng lâu dài.

Nha đam bao gồm nhiều loài, nhưng trong thực phẩm hoặc mỹ phẩm chủ yếu sử dụng Aloe vera hoặc Aloe barbadensis Millerđược sử dụng. Kỳ vọng vào nha đam rất rộng, từ làm dịu da đến trị táo bón và đường huyết, nhưng ngay cả dưới cùng một tên gọi, gel trong suốt bên trong lá, latex màu vàng ngay dưới vỏ, chiết xuất toàn lá bao gồm cả vỏ, chiết xuất toàn lá khử màu giảm aloins, và các sản phẩm dùng cho da đều khác nhau về thành phần, công dụng và độ an toàn. Có thể nói, một cái tên chung đã làm mờ đi tất cả những sự khác biệt này.

Hai lớp trong một chiếc lá: Gel và Latex

Khi xẻ dọc lá nha đam, bên trong là lớp gel trong suốt như thạch, và ngay dưới lớp vỏ là lớp latex màu vàng có vị đắng. Hai chất này không phải là một. Thành phần anthraquinone trong latex, đặc biệt là aloin, có thể kích thích ruột gây tiêu chảy. Vì vậy, các sản phẩm trị táo bón dựa vào thành phần latex này, nhưng đồng thời có thể gây đau bụng, co thắt, tiêu chảy nặng và mất cân bằng điện giải. Việc không sử dụng lâu dài để trị táo bón là điểm quan trọng nhất cần xác nhận khi chọn nha đam.

Chiết xuất toàn lá và toàn lá khử màu, khác biệt với gel bên trong

Chiết xuất làm từ toàn lá xay nhuyễn và chiết xuất toàn lá khử màu (giảm aloin bằng lọc than hoạt tính, v.v.) cũng không giống với các sản phẩm chỉ tách riêng phần gel bên trong. Bạn cần kiểm tra nhãn sản phẩm ghi là 'toàn lá', 'toàn lá khử màu', 'gel' hay 'latex', và đó là sản phẩm uống hay sản phẩm thoa. Ngay cả khi cùng gọi là 'nha đam', nếu bộ phận sử dụng và phương pháp chế biến khác nhau thì đó là những sản phẩm khác nhau.

Thoa lên da và uống, hai hướng nghiên cứu khác nhau

Theo NCCIH, các sản phẩm nha đam dùng cho da nhìn chung được dung nạp tốt, nhưng có thể gây nóng rát, ngứa hoặc phát ban. Một phân tích gộp từ 4 thử nghiệm nhỏ với tổng cộng 133 người bị bỏng độ 2 cho thấy tín hiệu rút ngắn thời gian chữa lành. Tuy nhiên, đây không phải là căn cứ để thay thế các phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho bỏng sâu hoặc vết thương nhiễm trùng. Đối với bỏng diện rộng hoặc sâu, bỏng ở mặt và khớp, hoặc vết thương bị nhiễm trùng, không nên tự theo dõi bằng nha đam mà phải đến phòng cấp cứu hoặc gọi trợ giúp từ 119.

Dữ liệu an toàn về gel đường uống, tức là dạng uống, chủ yếu giới hạn trong ngắn hạn dưới 42 ngày. Một phân tích gộp từ 3 thử nghiệm ngẫu nhiên với 151 bệnh nhân hội chứng ruột kích thích báo cáo sự cải thiện nhỏ về điểm số triệu chứng ngắn hạn, nhưng do số lượng sản phẩm và quy mô nhỏ nên khó có thể tổng quát hóa cho điều trị mãn tính hoặc cho tất cả các dạng bào chế nha đam. Một phân tích gộp từ 5 thử nghiệm với 415 người bị tiền tiểu đường hoặc tiểu đường giai đoạn đầu báo cáo giảm một phần chỉ số đường huyết và lipid, nhưng do số lượng và chất lượng nghiên cứu thấp, dữ liệu an toàn hạn chế nên không thể đưa ra kết luận cuối cùng. Nghiên cứu về da và nghiên cứu về sản phẩm uống có đường tiếp xúc và sản phẩm khác nhau, nên không thể gộp kết quả của một bên thành hiệu quả chung cho toàn bộ nha đam.

Quan điểm của FDA Hoa Kỳ và hạn chế của thử nghiệm trên động vật

FDA Hoa Kỳ không công nhận thành phần nha đam là thành phần an toàn và hiệu quả cho thuốc không kê đơn (OTC) dùng làm thuốc nhuận tràng kích thích. Chiết xuất toàn lá không khử màu trong các thử nghiệm dài hạn trên động vật đã làm tăng khối u đại tràng ở chuột, nhưng không thể áp dụng rủi ro này trực tiếp cho tất cả các sản phẩm gel ở người. Thử nghiệm độc tính trên động vật và thử nghiệm lâm sàng ngắn hạn trên người là hai câu chuyện khác nhau, cần xem xét hạn chế của mỗi loại.

Tín hiệu an toàn của nha đam đường uống

Có những trường hợp viêm gan cấp liên quan đến chiết xuất lá nha đam đường uống. Nếu xuất hiện triệu chứng vàng da, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi nghiêm trọng hoặc nôn mửa kéo dài, phải ngừng sử dụng sản phẩm và đi khám. Trong thời kỳ mang thai và cho con bú, việc sử dụng đường uống dưới dạng gel, latex hoặc toàn lá có thể không an toàn, vì vậy nên tránh sử dụng ngoài thực phẩm hoặc ngoài chỉ định của nhân viên y tế.

Những lưu ý khi dùng kết hợp

Khi dùng cùng với thuốc điều trị tiểu đường, cần lưu ý đến khả năng gây hạ đường huyết. Ngoài ra, tình trạng giảm kali do tiêu chảy có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề khi dùng cùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị loạn nhịp tim, vì vậy nếu bạn đang sử dụng các sản phẩm nha đam, tốt nhất nên thông báo cho nhân viên y tế. Việc chuẩn bị sẵn danh sách các loại thuốc đang dùng, mục đích sử dụng, nguyên nhân và thời gian xuất hiện triệu chứng sẽ giúp quá trình tư vấn diễn ra nhanh chóng hơn.

Nên xem xét điều gì trước khi chọn sản phẩm này

Vậy chúng ta nên xem xét điều gì? Thứ nhất, hãy kiểm tra xem đó là gel, latex, toàn lá hay toàn lá đã khử màu, và là dạng nước ép/viên nang để uống hay dạng gel để bôi. Thứ hai, xem xét mục đích sử dụng là để trị táo bón, hội chứng ruột kích thích, kiểm soát đường huyết, trị bỏng hay dưỡng ẩm, cũng như nguyên nhân và thời gian kéo dài của triệu chứng đó. Thứ ba, kiểm tra xem bạn có đang dùng thuốc tiểu đường, thuốc lợi tiểu, thuốc điều trị loạn nhịp tim hoặc có đang mang thai, cho con bú, hay mắc bệnh gan, thận hay không.

Tiêu chuẩn đánh giá cuối cùng

Thay vì chỉ nhìn vào từ 'nha đam', điều quan trọng trước hết là phải xác định sản phẩm được chiết xuất từ lớp nào của lá, quy trình sản xuất ra sao, và là sản phẩm dùng để uống hay bôi. Khi xem xét khoảng cách giữa các nghiên cứu ngắn hạn quy mô nhỏ với việc điều trị dài hạn, cùng với các dấu hiệu về tiêu chảy, mất cân bằng điện giải và tổn thương gan, bạn sẽ có thể chọn đúng sản phẩm phù hợp trong số nhiều loại sản phẩm ẩn dưới cùng một cái tên.

Tài liệu tham khảo

1. NCCIH: Aloe vera usefulness and safety.
2. FDA: Rulemaking history for OTC laxative drug products.
3. NTP: Toxicology and carcinogenesis of nondecolorized whole-leaf Aloe vera extract.
4. Aloe vera for irritable bowel syndrome: systematic review and meta-analysis.
5. Aloe vera in prediabetes and early diabetes: systematic review and meta-analysis.
6. Topical Aloe vera for second-degree burns: systematic review and meta-analysis.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.