Chiết xuất lá bạch quả

Lá của “hóa thạch sống” trở thành thực phẩm bổ sung cho trí nhớ như thế nào

Cha mẹ có thể dùng chiết xuất lá bạch quả, vốn được cho là tốt cho trí nhớ và tuần hoàn máu, không? Có thể dùng cùng aspirin không?

Trước hết cần kiểm tra một số điều. Cần phân biệt cha mẹ có đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu hay không; điều họ mong đợi là cải thiện trí nhớ ở người khỏe mạnh hay giảm triệu chứng của sa sút trí tuệ đã được chẩn đoán; và sản phẩm đang có có phải là chiết xuất lá được chuẩn hóa, từng được sử dụng trong các thử nghiệm lâm sàng hay không. Nếu trộn lẫn ba vấn đề này, câu chuyện về lá bạch quả rất dễ bị hiểu sai.

Cây bạch quả mang tính biểu tượng vì được xem là loài còn tồn tại cuối cùng của một dòng thực vật cổ xưa. Tuy nhiên, ý nghĩa biểu tượng đó không phải là bằng chứng lâm sàng cho việc ngăn lão hóa não. Trong quá trình một chiếc lá hình quạt trở thành thực phẩm bổ sung, nguyên liệu thô và chiết xuất, chế phẩm chuẩn hóa và bột thông thường, những thay đổi nhỏ trong các bài kiểm tra nhận thức và việc phòng ngừa sa sút trí tuệ dài hạn, cũng như chỉ số lưu lượng máu và các biến cố tim mạch thực tế, đều tách thành những hướng khác nhau.

---

Đang nói đến loại lá bạch quả nào?

Chiết xuất lá bạch quả là chế phẩm được làm từ lá Ginkgo biloba. Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm lá bạch quả trên thị trường đều giống nhau. Các chế phẩm cụ thể như chiết xuất chuẩn hóa EGb 761 dùng trong thử nghiệm lâm sàng không có cùng thành phần và liều lượng với bột thông thường, trà hoặc sản phẩm phối hợp. Ngoài ra, cần phân biệt chiết xuất lá dùng trong thử nghiệm lâm sàng với hạt bạch quả tươi có độc tính hoặc nguyên liệu thực vật chưa qua bào chế.

Tất cả đều có chung tên gọi “bạch quả”, nhưng đối tượng có bằng chứng lâm sàng chỉ giới hạn ở một số chiết xuất lá được chuẩn hóa. Không thể áp dụng nguyên vẹn kết quả của chiết xuất lá chuẩn hóa dùng trong nghiên cứu cho trà lá bạch quả, bột, sản phẩm có thành phần khác hoặc hạt bạch quả. Vì vậy, thay vì hỏi “lá bạch quả có tốt không”, trước tiên cần hỏi “đó là chế phẩm lá bạch quả nào?”.

---

Vì sao người ta kỳ vọng vào trí nhớ và tuần hoàn máu?

Quan niệm rằng lá bạch quả giúp ích cho trí nhớ và tuần hoàn máu đã phổ biến rộng rãi. Tuy nhiên, NCCIH tổng kết rằng chưa xác nhận được hiệu quả quyết định của lá bạch quả đối với bất kỳ tình trạng sức khỏe nào đã được nghiên cứu, và bằng chứng về việc cải thiện nhận thức ở người khỏe mạnh cũng chưa chắc chắn.

Lý do hình thành kỳ vọng và mức độ chắc chắn của bằng chứng là hai vấn đề khác nhau. Những yếu tố như một loài thực vật cổ xưa, hình dạng lá độc đáo và sự liên tưởng đến năng lực nhận thức có thể đã tạo nên hình ảnh thương mại. Nhưng hình ảnh đó không thể thay thế kết quả lâm sàng. Kết luận rằng người khỏe mạnh dùng sản phẩm sẽ có trí nhớ tốt hơn hiện không được ủng hộ.

---

Phòng ngừa sa sút trí tuệ và hỗ trợ triệu chứng là hai câu hỏi khác nhau

Trong thử nghiệm ngẫu nhiên GEM theo dõi 3,069 người từ 75 tuổi trở lên trong thời gian trung vị 6.1 năm, chiết xuất lá bạch quả dùng với liều 120 mg mỗi ngày hai lần không làm giảm tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ nói chung hoặc bệnh Alzheimer. Đây là kết quả của một nghiên cứu phòng ngừa dài hạn ở người cao tuổi khỏe mạnh.

Mặt khác, có khả năng chiết xuất chuẩn hóa với liều tương đối cao giúp ích phần nào cho các triệu chứng của sa sút trí tuệ đã được chẩn đoán. Tuy nhiên, các nghiên cứu không nhất quán, và điều này không có nghĩa là có thể kết luận về việc phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển của sa sút trí tuệ. Nói cách khác, một thay đổi nhỏ trong bài kiểm tra nhận thức và việc cải thiện trí nhớ ở người khỏe mạnh hoặc ngăn ngừa sa sút trí tuệ xuất hiện nhiều năm sau là những câu hỏi khác nhau. Khi câu hỏi thay đổi, câu trả lời cũng thay đổi.

---

Khoảng cách giữa hình ảnh về lưu lượng máu và các biến cố tim mạch thực tế

Nhận định rằng lá bạch quả giúp tuần hoàn máu thường dựa trên các chỉ dấu thay thế như lưu lượng máu hoặc độ nhớt của máu. Tuy nhiên, không được diễn giải chỉ dấu thay thế thành việc phòng ngừa biến cố lâm sàng. Bằng chứng cho thấy lá bạch quả giúp ích trong phòng ngừa ù tai, tăng huyết áp hoặc bệnh tim hiện không được ủng hộ.

Máu có vẻ lưu thông tốt hơn không có nghĩa là đột quỵ hoặc biến cố tim mạch sẽ giảm. Giữa các chỉ số sinh lý quan sát được trong nghiên cứu và việc phòng ngừa bệnh thực tế vẫn tồn tại khoảng cách bằng chứng. Nếu gọi là “cải thiện tuần hoàn” khi chưa lấp đầy khoảng cách này, kỳ vọng sẽ bị phóng đại.

---

Chiết xuất chuẩn hóa và lá tươi·trà·bột·sản phẩm phối hợp

Chiết xuất chuẩn hóa là chế phẩm được sản xuất với tỷ lệ các thành phần nhất định, nhưng trà, bột và sản phẩm phối hợp có thể không tuân theo tiêu chuẩn đó. Vì vậy, ngay cả khi tên sản phẩm có ghi lá bạch quả, cũng không thể áp dụng ngay kết quả thử nghiệm lâm sàng cho sản phẩm đó.

Phân loại	Khả năng áp dụng bằng chứng nghiên cứu
Chiết xuất lá được chuẩn hóa	Có thể tham khảo kết quả thử nghiệm lâm sàng
Trà lá bạch quả, bột, sản phẩm phối hợp	Do khác thành phần và liều lượng nên không thể kỳ vọng cùng kết quả
Hạt bạch quả tươi, cây chưa qua bào chế	Đã có báo cáo về độc tính và biến cố bất lợi nghiêm trọng; không liên quan đến độ an toàn của chiết xuất lá

Bảng này nhằm giúp so sánh đơn giản. Sẽ nguy hiểm nếu giả định rằng mọi sản phẩm mang tên “bạch quả” đều có cùng hiệu quả hoặc độ an toàn.

---

Khi dùng cùng aspirin

Trong phân tích các chỉ số cầm máu trung bình từ 18 thử nghiệm ngẫu nhiên, chưa ghi nhận nguy cơ chảy máu tăng lên với chiết xuất chuẩn hóa. Tuy nhiên, điều này không bảo đảm an toàn khi dùng phối hợp ở người đang dùng thuốc chống đông hoặc ở người sắp phẫu thuật. Mức trung bình của một nhóm không xóa bỏ nguy cơ của từng cá nhân.

Chiết xuất lá bạch quả có thể gây chóng mặt, triệu chứng tiêu hóa và đau đầu, đồng thời có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở người dùng thuốc chống đông như warfarin. Không tự ý dùng cùng aspirin, clopidogrel hoặc thuốc chống đông, và không sử dụng thay cho thuốc kê đơn. Trước khi phẫu thuật hoặc làm thủ thuật, cần thông báo cho nhân viên y tế về sản phẩm và liều dùng. Vậy cần xem xét những gì? Cần xem xét đồng thời loại thuốc đang dùng, lịch làm thủ thuật và việc sản phẩm có phải là chiết xuất chuẩn hóa hay không.

---

Hạt bạch quả tươi và cây chưa qua bào chế là một vấn đề khác

Hạt bạch quả tươi có độc tính. Các biến cố bất lợi nghiêm trọng cũng đã được báo cáo với hạt rang hoặc cây chưa qua bào chế. Không được áp dụng độ an toàn trong các nghiên cứu về chiết xuất lá cho những sản phẩm này.

Hạt bạch quả được lưu hành làm thực phẩm và chiết xuất lá dùng trong thử nghiệm lâm sàng khác nhau ngay từ nguyên liệu. Sẽ nguy hiểm nếu giả định rằng mọi sản phẩm mang tên “bạch quả” đều có cùng độ an toàn. Việc sử dụng nguyên liệu thô cần được xem xét theo các báo cáo riêng về ngộ độc và phản ứng bất lợi, chứ không dựa trên dữ liệu lâm sàng.

---

Mang thai và cho con bú, cùng các dấu hiệu cấp cứu

Trong thai kỳ, nên tránh chiết xuất lá bạch quả do nguy cơ chuyển dạ sinh non hoặc xuất huyết khi sinh. Dữ liệu về độ an toàn trong thời kỳ cho con bú cũng còn thiếu. Nếu bị chảy máu không cầm, đi ngoài phân đen, nôn ra máu, đột ngột liệt một bên, nói khó hoặc đau đầu dữ dội, không nên chỉ theo dõi bằng thực phẩm bổ sung mà cần được đánh giá tại 119 hoặc khoa cấp cứu.

---

Tiêu chuẩn kiểm tra hôm nay

Trước tiên, cần kiểm tra mức độ tiêu chuẩn hóa của chiết xuất lá, mục đích sử dụng, thuốc chống huyết khối, phẫu thuật và nguy cơ chảy máu, thay vì chỉ dựa vào tên gọi “bạch quả”. Việc xem xét khoảng cách giữa điểm số triệu chứng ngắn hạn và kết quả phòng ngừa sa sút trí tuệ dài hạn có nghĩa là cần đánh giá hiệu quả mong đợi đã được nghiên cứu chứng minh đến đâu.

Hãy kiểm tra xem sản phẩm cha mẹ bạn định dùng có phải là chiết xuất tiêu chuẩn hóa từ lá Ginkgo biloba hay không, liều dùng mỗi ngày, các thành phần phối hợp và tên sản phẩm là gì. Cũng cần biết họ có đang dùng aspirin, clopidogrel, warfarin, thuốc chống đông tác dụng trực tiếp hoặc thuốc giảm đau chống viêm hay không, và có sắp phẫu thuật hoặc làm thủ thuật nha khoa không. Hãy cùng xem họ đang kỳ vọng cải thiện vấn đề nào, hay quên, sa sút trí tuệ đã được chẩn đoán, ù tai hay tuần hoàn ngoại vi, và có xuất hiện đột ngột triệu chứng thần kinh nào không. Chỉ khi tổng hợp được những câu hỏi này mới có thể đưa ra đánh giá thực tế về chiết xuất lá bạch quả.

Tài liệu tham khảo

1. NCCIH: Ginkgo usefulness and safety.
2. Ginkgo biloba for prevention of dementia: GEM randomized trial.
3. Standardized Ginkgo extract and bleeding risk: systematic review and meta-analysis.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.