Men gạo đỏ

Sau khi gạo chuyển sang màu đỏ, nếu cùng một phân tử được gọi bằng một tên khác

Tôi từng bị đau cơ khi dùng statin; nếu chuyển sang men gạo đỏ vốn được gọi là tự nhiên, liệu có thể hạ cholesterol an toàn hơn không?

Nói ngắn gọn, vấn đề không đơn giản như vậy. Men gạo đỏ có vẻ gần gũi vì được gọi là “thực phẩm”, nhưng monacolin K, thành phần cốt lõi giúp hạ cholesterol, có cấu trúc phân tử giống với thuốc kê đơn lovastatin. Chất này tác động lên cùng một mục tiêu, có khả năng gây ra những tác dụng phụ tương tự và cần những lưu ý tương tự.

Giữa quá trình lên men làm gạo chuyển sang màu đỏ và viên nang giúp hạ cholesterol có ba khoảng cách cần phân biệt. Thực phẩm lên men truyền thống và chiết xuất men gạo đỏ cô đặc, khối lượng nguyên liệu ghi trên nhãn và hàm lượng monacolin K thực tế, mức giảm LDL và kết quả tim mạch lâu dài đều là những vấn đề khác nhau.

---

Vì sao men gạo đỏ được chú ý sau khi không dung nạp statin

Đau cơ khi dùng statin là một trong những phàn nàn thường gặp. Tuy nhiên, có phải mọi trường hợp đau cơ đều do statin gây ra không? Trước tiên cần đánh giá nhiều nguyên nhân như chức năng tuyến giáp, tương tác với các thuốc khác, thay đổi mức độ vận động và liều dùng. Không nên tự ý chuyển sang dùng men gạo đỏ mà không trao đổi với nhân viên y tế.

Trong tình huống này, men gạo đỏ có thể tạo cảm giác như một “lựa chọn tự nhiên”. Hình ảnh đây là một loại thực phẩm được tạo ra bằng cách lên men gạo với nấm mốc để chuyển sang màu đỏ mang lại cảm giác dễ tiếp nhận. Tuy nhiên, khi xem xét bản chất của nguyên liệu, hình ảnh này chỉ đúng một phần.

---

Bản chất của men gạo đỏ: gạo lên men và monacolin K trong đó

Men gạo đỏ là gạo được Monascus purpureus lên men với cùng loại nấm mốc để chuyển sang màu đỏ, dùng làm thực phẩm hoặc nguyên liệu. Loại được dùng như thực phẩm lên men truyền thống không giống với chiết xuất men gạo đỏ cô đặc hiện đại. Loại sau được tạo ra có chủ đích để thu được một số thành phần với nồng độ cao hơn nhiều.

Trong đó, monacolin K là một chất ức chế enzyme tổng hợp cholesterol. NCCIH giải thích rằng monacolin K có cấu trúc giống hệt lovastatin và men gạo đỏ có đủ hàm lượng chất này có thể làm giảm cholesterol. Đồng thời, NCCIH cũng chỉ ra rằng người tiêu dùng khó biết hàm lượng thực tế chỉ dựa vào nhãn sản phẩm.

“Men gạo đỏ” nghe giống tên một loại thực phẩm, còn “monacolin K” nghe giống tên một thành phần thuốc. Hai tên gọi này cùng tồn tại trong một nguyên liệu.

---

Điều cụm từ “statin tự nhiên” đề cập đến và không đề cập đến

Men gạo đỏ chứa đủ monacolin K không phải là một thành phần thực phẩm nhẹ dịu, tách biệt với statin. Đây là phân tử giống với lovastatin, có cùng mục tiêu tác động và khả năng gây tác dụng phụ, tương tác thuốc. Tuy nhiên, tính từ “tự nhiên” có thể khiến sự thật này bị che mờ.

Tự nhiên không có nghĩa là nguy cơ biến mất. Men gạo đỏ chứa monacolin K có thể gây đau cơ, tổn thương gan, hiếm gặp là tiêu cơ vân và tổn thương thận, tương tự statin. Vì vậy, không được dùng đồng thời với statin.

---

Ngay cả với cùng khối lượng nguyên liệu, thành phần có tác dụng dược lý thực tế vẫn khác nhau hơn 60 lần

Ngay cả khi trọng lượng nguyên liệu gạo đỏ (hongguk) là như nhau, hàm lượng Monacolin K có thể không có hoặc có sự khác biệt lớn tùy thuộc vào chủng khuẩn, quá trình lên men và chế biến. Trong phân tích 28 sản phẩm được bán tại Mỹ, với cùng 1,200 mg gạo đỏ, hàm lượng Monacolin K chênh lệch hơn 60 lần, từ không phát hiện cho đến 5.48 mg, và không có nhãn sản phẩm nào ghi rõ hàm lượng này.

Đây là khó khăn cốt lõi khi lựa chọn men gạo đỏ. “mg nguyên liệu men gạo đỏ” mà người tiêu dùng nhìn thấy không giống với số mg monacolin K thực tế. Chỉ dựa vào khối lượng nguyên liệu ghi trên nhãn thì không thể biết tác dụng dự kiến mạnh đến mức nào.

Nói cách khác, điều đó có nghĩa là một số sản phẩm có thể hầu như không có tác dụng, trong khi một số sản phẩm khác có thể tương đương với lượng thuốc ngoài dự kiến.

---

Nghiên cứu làm giảm LDL và sản phẩm bán trên thị trường không phải là một

Một phân tích gộp năm 2024 về 14 thử nghiệm mù đôi báo cáo rằng LDL giảm trung bình khoảng 35.8 mg/dL khi dùng một số chiết xuất cụ thể trong 4~24 tuần. Tuy nhiên, kết quả này xuất phát từ những chiết xuất cụ thể. Việc tiêu chuẩn hóa sản phẩm và kết quả tim mạch lâu dài là những vấn đề riêng biệt.

Không thể áp dụng nguyên trạng kết quả nghiên cứu về một chiết xuất tiêu chuẩn hóa cụ thể làm giảm cholesterol cho các sản phẩm bán trên thị trường có hàm lượng monacolin và kết quả kiểm tra chất nhiễm bẩn khác nhau. LDL giảm không có nghĩa là việc phòng ngừa nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ cũng tự động đạt được.

---

Các hoạt chất do quá trình lên men tạo ra có thể đi kèm với chất nhiễm bẩn

Quá trình lên men không chỉ tạo ra các thành phần mong muốn. Trong quá trình lên men men gạo đỏ, có thể hình thành một sản phẩm phụ gọi là citrinin. NCCIH giải thích rằng citrinin trong một số sản phẩm men gạo đỏ có thể gây tổn thương thận.

Không nên chỉ tin vào tuyên bố “không phát hiện citrinin”; bạn nên kiểm tra kết quả xét nghiệm độc lập và thông tin về lô sản xuất. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm cũng không thay thế cho việc xác nhận liều monacolin thực tế phù hợp với lượng đang dùng. Có thể xảy ra trường hợp không có chất nhiễm bẩn nhưng lượng có tác dụng dược lý quá thấp, hoặc ngược lại, lượng có tác dụng dược lý cao nhưng còn thiếu dữ liệu an toàn khác.

---

Khi dùng cùng statin hoặc thay thế statin

Dùng men gạo đỏ cùng với statin sẽ làm tăng nguy cơ do tác dụng trùng lặp. Nếu nghi ngờ không dung nạp statin, thay vì tự ý chuyển sang men gạo đỏ, trao đổi với bác sĩ kê đơn về statin thay thế hoặc phương pháp điều trị không dùng statin là hướng an toàn hơn.

Không sử dụng khi đang mang thai, cho con bú hoặc dự định mang thai. Nếu mắc bệnh gan, bệnh thận hoặc uống nhiều rượu bia, cũng cần tránh tự ý dùng. Nếu đang dùng các thuốc kê đơn khác như thuốc điều trị rối loạn lipid hoặc thuốc ức chế miễn dịch, nhất thiết phải xác nhận với nhân viên y tế.

---

Khi xuất hiện dấu hiệu nào thì cần dừng lại

Nếu xuất hiện đau cơ toàn thân nghiêm trọng, yếu cơ, nước tiểu màu nâu sẫm, giảm lượng nước tiểu, vàng da hoặc nôn kéo dài, cần ngừng ngay và được đánh giá tại khoa cấp cứu hoặc bởi nhân viên y tế. Những dấu hiệu này cũng áp dụng tương tự khi đang dùng statin, không chỉ khi dùng men gạo đỏ.

---

Tiêu chí lựa chọn: Cần kiểm tra những gì

Khi lựa chọn sản phẩm, không nên chỉ xem số mg nguyên liệu men gạo đỏ mỗi ngày mà cần kiểm tra tổng lượng monacolin và monacolin K, cũng như việc có công khai kết quả xét nghiệm citrinin hay không. Đồng thời, cần kiểm tra chính xác tên và liều statin đang dùng hoặc đã từng dùng, tình trạng đau cơ, CK, chỉ số gan và chẩn đoán không dung nạp statin.

Một phân tích gộp về tính an toàn của 53 thử nghiệm ngẫu nhiên không phát hiện sự gia tăng các vấn đề về cơ hoặc biến cố bất lợi nghiêm trọng trong các thử nghiệm ngắn hạn. Tuy nhiên, EFSA đánh giá rằng không thể xác định mức tiêu thụ monacolin nào có thể được bảo đảm là an toàn, do khả năng xảy ra các tác dụng bất lợi nghiêm trọng. FDA cho rằng các sản phẩm gạo men đỏ được tăng cường hoặc bổ sung lovastatin không được bán tại Hoa Kỳ dưới dạng thực phẩm bổ sung.

---

Tiêu chuẩn đánh giá cuối cùng

Gạo men đỏ được gọi là “statin tự nhiên” vì quá trình lên men, vốn làm gạo chuyển sang màu đỏ, tạo ra các phân tử có tác dụng ức chế enzym tổng hợp cholesterol. Tuy nhiên, thực phẩm, chiết xuất ở liều dược lý, khối lượng nguyên liệu ghi trên nhãn và lượng lovastatin tương đương thực tế, mức LDL và các biến cố tim mạch, cũng như các thành phần có hoạt tính do lên men và sự nhiễm citrinin, không phải lúc nào cũng đi cùng nhau.

Thay vì dựa vào tên gọi “statin tự nhiên”, tiêu chí thực tế để đánh giá nguyên liệu này là kiểm tra monacolin K và citrinin thực tế, các tác dụng bất lợi trước đây của statin và những thuốc đang dùng, đồng thời phân biệt mức giảm LDL của một chiết xuất cụ thể với kết quả tim mạch dài hạn của một sản phẩm bất kỳ.

Tài liệu tham khảo

1. NCCIH: Red yeast rice.
2. FDA: Using carbon isotope ratios to detect adulteration in red yeast rice.
3. Red yeast rice extract for hypercholesterolemia: systematic review and meta-analysis.
4. Safety of red yeast rice: meta-analysis of randomized trials.
5. Monacolin and citrinin variability in commercial red yeast rice products.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.