Nấm Chaga

Khối đen trong rừng lạnh, hành trình cho đến khi được gọi là nấm chống ung thư

Liệu có thể uống trà hoặc dùng bột nấm Chaga trong thời gian dài để cải thiện hệ miễn dịch hoặc hỗ trợ điều trị ung thư không? Trả lời ngắn gọn là, với những bằng chứng hiện tại, chúng tôi không khuyến khích việc sử dụng lâu dài với kỳ vọng như vậy. Đặc biệt, nếu bạn dùng nhiều gam bột hoặc sản phẩm cô đặc mỗi ngày, trước hết cần xem xét gánh nặng của axit oxalic có thể tích tụ trong thận.

Ngay từ cái tên, nấm Chaga đã gây ra sự hiểu lầm. Khi nói đến ‘nấm’, chúng ta thường nghĩ đến thể quả có mũ và thân, nhưng thứ mà chúng ta dùng làm trà, bột hoặc chiết xuất thực chất là những khối hạch nấm màu đen, hình dạng không đều mọc trên thân cây. Đây là loại nấm ký sinh trên cây bạch dương và các loại cây tương tự. Inonotus obliquusKhối hạch này là một loại nguyên liệu có hình dạng và mức độ tiếp xúc thành phần khác hoàn toàn với thể quả của các loại nấm có mũ thông thường.

Khối hạch này đến từ đâu?

NCBI phân loại Chaga vào nhóm nấm đảm Inonotus obliquusKhối đen mà chúng ta thấy là hạch nấm được tạo ra bên trong mô cây. Bắt đầu từ những dấu vết giống như vết thương của cây và phát triển trong thời gian dài ở những khu rừng lạnh giá, khối hạch này được dân gian sử dụng như một loại nấm dược liệu có lẽ là nhờ vào hình dáng và môi trường sinh trưởng của nó. Tuy nhiên, việc có ngoại hình ấn tượng không đồng nghĩa với việc có đầy đủ bằng chứng lâm sàng để điều trị một căn bệnh cụ thể.

Biệt danh ‘nấm chống ung thư’ có nguồn gốc từ đâu?

Có nhiều nghiên cứu về khả năng chống ung thư và miễn dịch của Chaga. Đã có nhiều nghiên cứu trong ống nghiệm về khả năng chống oxy hóa và độc tính tế bào tập trung vào polyphenol và polysaccharide, và một bài đánh giá tổng hợp năm 2023 cũng đã thảo luận về khả năng ứng dụng lâm sàng. Tuy nhiên, trọng tâm của bài đánh giá đó là các nghiên cứu tiền lâm sàng. Liều lượng hiệu quả và kết quả trên người vẫn chưa thể xác định, và bằng chứng lâm sàng về việc điều trị ung thư hay bệnh miễn dịch ở người vẫn chưa được thiết lập.

Nói cách khác, vẫn còn một khoảng cách lớn để khẳng định rằng các chỉ số xuất hiện trong nuôi cấy tế bào hoặc thí nghiệm trên động vật sẽ dẫn trực tiếp đến phản ứng khối u hoặc khả năng sinh tồn của cơ thể người. Biệt danh ‘nấm chống ung thư’ là một cái tên dựa trên sự kỳ vọng, chứ không phải là một khái niệm điều trị đã được xác nhận.

Một tách trà và bột uống trực tiếp là hoàn toàn khác nhau

Trà ngâm nước, bột uống trực tiếp từ khối hạch nấm, và chiết xuất cô đặc thu được bằng nước nóng hoặc cồn sẽ có mức độ tiếp xúc thành phần khác nhau dù cùng một loại nguyên liệu. Trà chỉ chứa các thành phần hòa tan trong nước, trong khi bột là hình thức tiêu thụ toàn bộ khối hạch Chaga. Chiết xuất cô đặc có nồng độ khác vì các thành phần cụ thể được thu thập một cách có chủ đích. Đặc biệt, lượng axit oxalic thực tế nạp vào cơ thể có thể thay đổi đáng kể tùy theo dạng bào chế.

Mặc dù tất cả đều được gọi là ‘nấm Chaga’, nhưng trà, bột và chiết xuất là những đường tiêu thụ khác nhau và không nên đánh giá mức độ an toàn của chúng trên cùng một tiêu chuẩn.

Phân loại	Đặc điểm	Xem xét mức độ tiếp xúc với axit oxalic, v.v.
Trà	Dạng ngâm nước, thành phần chỉ bao gồm những chất hòa tan trong nước	Tương đối thấp
Bột	Tiêu thụ toàn bộ khối nấm	Có thể cao
Chiết xuất nước nóng/cồn	Cô đặc các thành phần cụ thể	Nồng độ và thành phần khác nhau

Tại sao cần lưu ý về axit oxalic?

Nấm Chaga có chứa axit oxalic. Đã có báo cáo về một trường hợp tại Hàn Quốc bị suy thận giai đoạn cuối kèm theo tinh thể axit oxalic sau khi tiêu thụ bột nấm trong thời gian dài, và hàm lượng axit oxalic trong sản phẩm còn lại là rất cao. Trong một trường hợp khác, bệnh nhân bị bệnh thận do axit oxalic cấp tính sau 3 tháng sử dụng 10~15 g bột nấm Chaga và 500 mg vitamin C mỗi ngày.

Một vài báo cáo ca bệnh không đại diện cho tần suất rủi ro của toàn bộ dân số sử dụng. Tuy nhiên, đây là tín hiệu trái ngược với giả định rằng việc dùng bột liều cao trong thời gian dài là an toàn. Đặc biệt, gánh nặng axit oxalic có thể tăng lên khi dùng cùng với vitamin C. Vấn đề không chỉ nằm ở bột nấm Chaga, mà cần xem xét tổng lượng tiếp xúc với axit oxalic nạp vào cơ thể.

Những ai cần thận trọng hơn?

Nếu bạn bị bệnh thận mãn tính, sỏi thận, hoặc có vấn đề về chuyển hóa axit oxalic hoặc hấp thu ở ruột, tốt nhất không nên tự ý sử dụng bột nấm Chaga hoặc các sản phẩm cô đặc. Đừng coi trà và bột nấm là có liều lượng tương đương; hãy kiểm tra kỹ lượng bột tiêu thụ theo đơn vị g trong thời gian dài và gánh nặng axit oxalic từ các nguồn khác như vitamin C.

Nếu xuất hiện các triệu chứng như giảm lượng nước tiểu, phù nề, đau hông lưng, tiểu ra máu, buồn nôn nghiêm trọng và mệt mỏi, hãy ngừng sử dụng ngay lập tức và đi kiểm tra chức năng thận. Đây là tín hiệu an toàn mà bất kỳ ai sử dụng nấm Chaga cũng cần ghi nhớ.

Cần đặc biệt thận trọng khi dùng cùng với các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng khác

Không được tự ý thay thế các liệu pháp điều trị ung thư, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc tiểu đường bằng nấm Chaga, hoặc uống mà không thông báo cho đội ngũ điều trị. Ngay cả khi dùng làm thực phẩm hỗ trợ, bạn phải thông báo cho nhân viên y tế phụ trách, nêu rõ sản phẩm đang dùng là gì, liều lượng và thời gian dùng mỗi ngày, cũng như liệu bạn có đang định dùng nó để thay thế điều trị hay không.

Vậy chúng ta nên xem xét điều gì? Nếu chủng nấm, nguồn gốc, kim loại nặng, thành phần hỗn hợp và tỷ lệ chiết xuất thực tế của sản phẩm không rõ ràng, thì việc coi sản phẩm đó giống với sản phẩm được dùng trong các nghiên cứu tiền lâm sàng là không hợp lý. Nấm Chaga trong phòng thí nghiệm và nấm Chaga thương mại có thể chỉ giống nhau về cái tên.

Khoảng cách giữa bằng chứng trên người và kỳ vọng

Hầu hết các nghiên cứu về chống ung thư và miễn dịch liên quan đến nấm Chaga đều ở mức độ phân tích thành phần, tế bào và động vật. Hiện chưa có dữ liệu lâm sàng cho thấy kết quả điều trị bệnh trên người. Ngay cả một đánh giá tổng hợp năm 2023 cũng cho biết dù khả năng ứng dụng lâm sàng là có thể, nhưng vẫn chưa thể xác định được liều lượng hiệu quả và kết quả cụ thể.

Điều này không có nghĩa là "không có hiệu quả", mà là "vẫn chưa biết". Mặc dù kỳ vọng là rất lớn, nhưng khoảng trống về bằng chứng trên người để hỗ trợ kỳ vọng đó là rất rõ ràng. Để lấp đầy khoảng trống này cần nhiều nghiên cứu lâm sàng hơn, và cho đến lúc đó, chúng ta cần phải thận trọng.

Sự khác biệt giữa tên gọi tương tự và nguyên liệu khác nhau

Khối hạch nấm Chaga khác với thể quả nấm thông thường. Nó không phải là thể quả có mũ và thân, mà là hạch nấm phát triển bên trong thân cây. Ngoài ra, trà, bột, chiết xuất nước nóng và chiết xuất cồn dù được làm từ cùng một nguyên liệu nhưng nồng độ thành phần và mức độ tiếp xúc với axit oxalic là khác nhau. Có một khoảng cách lớn giữa các chỉ số chống oxy hóa, chống ung thư trong ống nghiệm với phản ứng khối u và tỷ lệ sinh tồn trên người.

Ba sự so sánh này là tiêu chuẩn cần ghi nhớ mỗi khi chọn nấm Chaga. Tên gọi giống nhau không có nghĩa là độ an toàn và hiệu quả giống nhau.

Tiêu chuẩn thực tế cần kiểm tra hôm nay

Khi chọn nấm Chaga, thay vì nhìn vào biệt danh "nấm chống ung thư", hãy xem xét chính xác chủng nấm, bộ phận sử dụng, dạng bào chế và liều lượng. Đồng thời kiểm tra khoảng trống bằng chứng lâm sàng trên người, chức năng thận, tổng lượng tiếp xúc axit oxalic và liệu có đang dùng để thay thế điều trị hay không.

Nếu bạn đang dùng nấm Chaga, hãy kiểm tra xem đó là trà, bột hay chiết xuất, bạn đã dùng bao lâu mỗi ngày, có bệnh lý về thận hoặc axit oxalic hay không, và có dùng chung với thực phẩm chức năng hay thuốc khác không. Việc xác nhận đó là điểm khởi đầu để chuyển những kỳ vọng mơ hồ thành những phán đoán cụ thể.

Tài liệu tham khảo

1. NCBI Taxonomy: Inonotus obliquus.
2. Chaga biology, chemistry and evidence review.
3. End-stage renal disease after long-term Chaga ingestion.
4. Chaga oxalate nephropathy with nephrotic syndrome.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.