Cây kế sữa

Loài cây có tên gọi dễ bị nhầm lẫn: cây kế sữa

Tôi lo về chỉ số gan, vậy có nên dùng cây kế sữa không? Đây là một câu hỏi thường gặp.

Nói ngắn gọn, cây kế sữa là tên của một loài thực vật đã được biết đến từ lâu, nhưng cụm từ “giúp hỗ trợ gan” bao hàm nhiều khoảng cách vì các loại chiết xuất khác nhau giữa từng sản phẩm và kết quả nghiên cứu trên người thường bị trộn lẫn. Khi làm rõ sự nhầm lẫn về tên gọi trước, chúng ta sẽ dễ thấy hơn sự khác biệt về dạng sản phẩm, việc dùng phối hợp và giới hạn của bằng chứng.

---

Nơi câu hỏi bắt đầu: giữa chỉ số gan và thực phẩm bổ sung

Bất thường chỉ số gan có nhiều nguyên nhân như gan nhiễm mỡ, uống rượu, virus và thuốc. Tuy nhiên, mọi người thường tìm nguyên liệu được cho là “tốt cho gan” trước khi xác định nguyên nhân. Cây kế sữa đã trở thành một cái tên tiêu biểu trong số đó. Bản thân câu hỏi này không sai. Tuy vậy, cần nhớ rằng trước khi chọn thực phẩm bổ sung, trước hết phải xem xét vì sao chỉ số gan tăng và đang dùng những thuốc nào.

---

Cây kế sữa và silymarin: không phải là một

Cây kế sữa là một loài thực vật thuộc họ Cúc Silybum marianum. Loài này còn được gọi là kế sữa, và trên nhãn thực phẩm bổ sung thường thấy từ silymarin. Tuy nhiên, cây kế sữa và silymarin không hoàn toàn là một. Silymarin là hỗn hợp của nhiều flavonolignan thu được từ loài cây này, và bản thân silymarin cũng không phải là một hoạt chất đơn lẻ. Hạt, trà, bột và chiết xuất được tiêu chuẩn hóa về hàm lượng không thể được xem là cùng một dạng phơi nhiễm. Khi các tên gọi nghe có vẻ giống nhau, chúng ta rất dễ hiểu những thứ khác nhau thành một.

---

Quá trình trở thành từ khóa đại diện cho “thực phẩm bổ sung cho gan”

Có lẽ cây kế sữa được củng cố như một biểu tượng của “bảo vệ gan” qua nhiều con đường khác nhau. Từ lâu, người ta cũng biết đến việc sử dụng cây này với mục đích tăng tiết sữa và kỳ vọng về sức khỏe gan. Tuy nhiên, việc đã được sử dụng từ lâu không đồng nghĩa ngay với hiệu quả. Đặc biệt trên thị trường thực phẩm bổ sung, những kỳ vọng này thường được cố định trong tên sản phẩm và nội dung quảng cáo, khiến nguyên liệu thô, chiết xuất, sản phẩm dùng trong nghiên cứu và sản phẩm bán trên thị trường bị gộp thành một hình ảnh duy nhất.

---

Nguyên liệu thô, chiết xuất và tiêu chuẩn hóa

Nguyên liệu thô của cây kế sữa và chiết xuất silymarin có cùng nguồn gốc ban đầu nhưng là những dạng khác nhau. Nguyên liệu thô có thể được dùng dưới dạng hạt, bột hoặc trà, còn chiết xuất là dạng cô đặc hoặc tiêu chuẩn hóa một nhóm thành phần nhất định. Các nghiên cứu lâm sàng thường sử dụng một loại chiết xuất cụ thể. Vì vậy, khó có thể diễn giải kết quả của hạt, trà, bột và các sản phẩm tiêu chuẩn hóa khác nhau như thể chúng có thể thay thế cho nhau. Kết quả nghiên cứu gắn với loại chiết xuất và hàm lượng đã sử dụng, nên không bảo đảm hiệu quả cho tất cả sản phẩm bán trên thị trường chỉ vì chúng có cùng tên. Khi chọn sản phẩm, bước đầu tiên là kiểm tra xem hàm lượng silymarin có được ghi rõ hay không và đó là loại chiết xuất nào.

---

Bằng chứng trên người dừng lại ở đâu?

NCCIH tổng kết rằng kết quả các thử nghiệm lâm sàng về bệnh gan do rượu, viêm gan B và C, gan nhiễm mỡ không do rượu cùng các bệnh khác còn mâu thuẫn hoặc chưa đủ để đưa ra kết luận. Các tổng quan hệ thống về các thử nghiệm lâm sàng bệnh gan cũng cho rằng khó xác nhận lợi ích có ý nghĩa do vấn đề về chất lượng nghiên cứu và cách báo cáo. Có nghiên cứu xem xét khả năng cải thiện các chỉ số liên quan đến đường huyết ở người mắc đái tháo đường típ 2, nhưng cần thận trọng khi khái quát hóa do khác biệt về khu vực nghiên cứu, quy mô và sản phẩm. Việc sử dụng truyền thống để tăng tiết sữa đã được biết đến, nhưng bằng chứng nói chung về các thảo dược kích sữa còn hạn chế và chưa xác nhận đáng tin cậy hiệu quả của cây kế sữa. Nói cách khác, vẫn còn một số khả năng, nhưng chưa đến mức có thể khẳng định rằng sản phẩm này “có hiệu quả”.

---

Khi dùng cùng với thực phẩm bổ sung hoặc thuốc khác

Vì có khả năng tương tác với thuốc, nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh gan hoặc nhiều thuốc kê đơn, trước tiên cần trao đổi với nhân viên y tế hoặc dược sĩ. Cũng cần xác định chỉ số gan bắt đầu tăng từ khi nào, đã được đánh giá nguyên nhân hay chưa và có đang dùng đồng thời thuốc kê đơn với các thực phẩm bổ sung khác cho sức khỏe gan hay không. Nếu dùng chồng nhiều sản phẩm cho sức khỏe gan, sẽ khó theo dõi từng thành phần và các tương tác của chúng. Thay vì thêm một nguyên liệu mới, việc lập danh sách đầy đủ các sản phẩm đang dùng có thể quan trọng hơn.

---

Tình trạng cá nhân và dấu hiệu an toàn

Nếu dị ứng với các loại thực vật thuộc họ Cúc, cần lưu ý nguy cơ phản ứng dị ứng khi dùng cây kế sữa. Các loại này bao gồm cỏ phấn hương, hoa cúc và cúc vạn thọ. Nhìn chung, đã có báo cáo về khó chịu ở đường tiêu hóa. Ngoài ra, từng có báo cáo về sự khác biệt giữa hàm lượng silymarin thực tế và hàm lượng ghi trên nhãn, cũng như vấn đề nhiễm độc tố nấm mốc, thuốc trừ sâu và vi sinh vật, vì vậy cần kiểm tra chất lượng sản xuất. Chưa có đủ thông tin về độ an toàn khi mang thai hoặc cho con bú; việc tự dùng với mục đích tăng tiết sữa cũng cần được đánh giá riêng về bằng chứng và độ an toàn. Trước khi dùng, nhất định cần kiểm tra xem có đang mang thai hoặc cho con bú hay không và có dị ứng với thực vật thuộc họ Cúc hay không.

---

Khoảng cách giữa quảng cáo “bảo vệ gan” và bằng chứng thực tế

Có khoảng cách giữa cụm từ “bảo vệ gan” thường thấy trong quảng cáo và bằng chứng thực tế trên người. Khi so sánh nguyên liệu thô của cây kế sữa với chiết xuất silymarin, sự thay đổi chỉ số gan với diễn biến lâm sàng của bệnh gan, cũng như cụm từ “bảo vệ gan” trong quảng cáo với bằng chứng thực tế trên người, khoảng cách này sẽ trở nên rõ ràng. Chỉ số gan cải thiện và bệnh gan được điều trị là hai vấn đề khác nhau. Ngay cả khi thực phẩm bổ sung làm chỉ số thay đổi tạm thời, điều đó không có nghĩa là diễn biến của bệnh đã thay đổi.

---

Tiêu chuẩn thực tế cần kiểm tra hôm nay

Vậy cần xem xét những gì? Trước khi bổ sung sản phẩm, cần đồng thời xác định nguyên nhân bất thường chỉ số gan, các thuốc đang dùng, cũng như tính tiêu chuẩn hóa và chất lượng của chiết xuất. Chỉ dựa vào tên cây kế sữa thì không thể biết nên chọn sản phẩm nào. Trước tiên cần xem xét hàm lượng silymarin, dạng chiết xuất, chất lượng sản xuất, khả năng tương tác với các thuốc đang dùng và đánh giá nguyên nhân khiến chỉ số gan tăng. Chỉ sau khi hoàn tất tất cả các bước này mới có thể trả lời cụ thể câu hỏi “có nên dùng không?”.

Tài liệu tham khảo

1. NCCIH Milk Thistle.
2. Milk thistle for the treatment of liver disease: systematic review and meta-analysis.
3. Systematic review of the efficacy of herbal galactogogues.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.