Capsaicin

Nếu bạn nghĩ rằng vị cay của ớt giúp đốt cháy mỡ và làm dịu những vùng bị đau

Uống capsaicin có giúp đốt cháy mỡ, và bôi lên vùng bị đau có giúp giảm đau không? Có phải càng cay thì hiệu quả càng cao không? Câu hỏi này đưa một thành phần duy nhất vào ba thế giới hoàn toàn khác nhau. Ớt trên bàn ăn, viên nang thực phẩm bổ sung đường uống và miếng dán 8% tại bệnh viện đều kích thích dây thần kinh cảm giác gọi là TRPV1, nhưng ý nghĩa của cảm giác nóng đó ở mỗi loại lại khác nhau. Trả lời ngắn gọn là, cảm giác cay không tỉ lệ thuận với việc giảm cân thực tế, và hiệu quả giảm đau của sản phẩm bôi ngoài da cũng không áp dụng tương tự cho sản phẩm đường uống hay đau cơ.

Nhiều người coi vị cay của ớt là 'cảm giác đang tiêu hao năng lượng'. Khi đổ mồ hôi và cảm thấy nóng rát trong miệng, họ cảm thấy như mỡ thừa trong cơ thể đang tan chảy. Đối với cơn đau cũng tương tự. Họ cho rằng khi thành phần nóng bao phủ vùng bị đau, nó sẽ làm tê liệt dây thần kinh trong một thời gian. Những trực giác này tạo nên các câu hỏi về capsaicin. Tuy nhiên, luôn có một khoảng cách giữa cảm giác và hiệu quả điều trị.

Capsaicin là thành phần tạo nên vị cay của ớt. Nói chính xác hơn, vị cay không phải là vị giác mà là một cảm giác gần với cảm giác đau. Capsaicin kích thích thụ thể TRPV1 của dây thần kinh cảm giác. Thụ thể này vốn là con đường phát hiện các kích thích nóng, và capsaicin đã đánh lừa nó để tạo ra cảm giác nóng rát. Do đó, vị cay là hiện tượng giao thoa giữa vùng 'thưởng thức hương vị' và vùng 'phản ứng của thần kinh'.

Danh tính của nguyên liệu: Ba thế giới cùng tác động lên một dây thần kinh

Định nghĩa ngắn gọn này giải thích lý do tại sao capsaicin được chia thành thực phẩm, thực phẩm bổ sung và miếng dán y tế. Mặc dù cùng tác động lên một dây thần kinh, nhưng khi con đường, nồng độ và mục đích thay đổi, chúng trở thành những sản phẩm hoàn toàn khác nhau. Vị cay trong thực phẩm, thực phẩm bổ sung capsacinoid đường uống, kem bôi nồng độ thấp và miếng dán 8% do nhân viên y tế thực hiện có liều lượng, con đường và mục đích hoàn toàn khác nhau. Dù cùng tên gọi nhưng bối cảnh sử dụng của mỗi loại là khác nhau.

Lý do kỳ vọng: Cảm giác nóng được hiểu là quá trình trao đổi chất

Các nghiên cứu về cơ chế kích thích TRPV1 làm tăng tiêu hao năng lượng đã làm tăng kỳ vọng về việc giảm cân. Thực tế, cơ thể có phản ứng với kích thích cay, và cảm giác nóng cùng mồ hôi là tín hiệu của phản ứng đó. Tuy nhiên, việc có cơ chế không đồng nghĩa với việc hiệu quả mang lại là lớn.

Trong một phân tích gộp năm 2023 trên 762 người từ 15 thử nghiệm ngẫu nhiên, sự khác biệt về cân nặng trung bình khi dùng capsaicin đường uống chỉ khoảng -0.51 kg và vòng eo là -1.12 cm. Về mặt thống kê có thể có sự thay đổi, nhưng thực tế không ở mức có thể cảm nhận rõ rệt. Tên gọi duy nhất 'capsaicin' khiến người ta đồng nhất phản ứng sinh lý của việc tiêu hao năng lượng với kết quả lâm sàng là giảm cân. Có cảm giác nóng, nhưng lượng mỡ mà cái nóng đó đốt cháy được là rất ít.

Sự khác biệt về dạng sản phẩm: Thực phẩm, viên nang, kem, miếng dán

Khi thảo luận về capsaicin, điều đầu tiên cần phân biệt là dạng sản phẩm. Việc ăn ớt cay trong thực phẩm và liều lượng nghiên cứu của viên nang đường uống chuẩn hóa là không giống nhau. Ớt trong bữa ăn được tiêu thụ cùng với gia vị và hàm lượng capsaicin không ổn định. Các thực phẩm bổ sung đường uống dùng trong nghiên cứu được thiết kế dựa trên hàm lượng capsacinoid cụ thể. Dù chứa cùng một nguyên liệu, hai loại này không thể đem ra so sánh.

Sản phẩm bôi ngoài da lại là một lĩnh vực khác. Kem nồng độ thấp thường nhằm mục đích thay đổi cảm giác đau tạm thời thông qua kích thích cục bộ. Tuy nhiên, miếng dán capsaicin 8% ở một cấp độ hoàn toàn khác. Miếng dán 8% được FDA phê duyệt chỉ dành cho nhân viên y tế áp dụng cho đau sau zona thần kinh và đau bệnh lý thần kinh ngoại biên do tiểu đường ở bàn chân. Xét về nồng độ, nó cao hơn khoảng 100 lần so với kem thông thường. Lý do nhân viên y tế phải đeo đồ bảo hộ và thực hiện dưới sự quản lý đau là vì cường độ của nó vượt quá phạm vi có thể xử lý tại nhà. Do đó, không nên xếp kem bôi và miếng dán 8% vào cùng một nhóm chỉ vì cùng gọi là 'capsaicin bôi ngoài da'.

Giảm đau: Cơn đau của ai và là loại đau nào

Bằng chứng về việc sử dụng miếng dán 8% nồng độ cao cho đau thần kinh ngoại biên mãn tính chỉ cho thấy lợi ích hạn chế ở một số bệnh nhân và không áp dụng cho mọi loại đau. Nó được nghiên cứu như một lựa chọn hạn chế cho cơn đau do tổn thương thần kinh dưới các chẩn đoán cụ thể như đau sau zona thần kinh hoặc bệnh lý thần kinh ngoại biên do tiểu đường. Không được mở rộng ứng dụng này cho đau cơ, đau khớp thông thường hoặc đau mỏi sau khi tập thể dục.

Đau cơ và đau bệnh lý thần kinh ngoại biên có cơ chế khác nhau. Việc capsaicin đóng vai trò hạn chế trong một số triệu chứng của loại sau không có nghĩa là nó tác động tương tự lên loại trước. Nói cách khác, bước đầu tiên trong việc lựa chọn capsaicin là xác định chính xác tên của cơn đau.

Sử dụng kết hợp và tình trạng cá nhân: Ai cần lưu ý

Uống đường uống có thể làm trầm trọng thêm tình trạng ợ nóng, đau bụng, tiêu chảy và trào ngược. Những người bị bệnh trào ngược dạ dày thực quản hoặc nhạy cảm với đường tiêu hóa cần đặc biệt lưu ý. Đối với thuốc dùng ngoài, tránh tiếp xúc với mắt, niêm mạc, vết thương, vùng da bị kích ứng và phải rửa tay sau khi sử dụng. Tránh kết hợp với chườm nóng vì có thể làm tăng kích ứng.

Miếng dán 8% không được sử dụng tại nhà như các miếng dán thông thường do nguy cơ gây đau rát nghiêm trọng, tăng huyết áp tạm thời, ho và kích ứng niêm mạc. Nếu xuất hiện khó thở, đau ngực, ngất xỉu, tiếp xúc nghiêm trọng với mắt hoặc phản ứng bỏng da trên diện rộng, cần phải được đánh giá cấp cứu ngay lập tức. Tác dụng phụ xuất hiện khác nhau tùy theo dạng sản phẩm. Sản phẩm uống ảnh hưởng đến đường tiêu hóa, sản phẩm bôi ảnh hưởng đến da và niêm mạc, còn miếng dán nồng độ cao cần xem xét cả các phản ứng toàn thân.

Trước khi chọn capsaicin, có những câu hỏi cần xác nhận trước: Bạn đang cân nhắc loại nào trong số thực phẩm, thực phẩm bổ sung đường uống, kem bôi thông thường hay miếng dán y tế 8%? Bạn có bị trào ngược, bệnh đường tiêu hóa, ho, hen suyễn, tổn thương da hoặc giảm cảm giác không? Mục tiêu của bạn là giảm cân hay giảm đau bệnh lý thần kinh cục bộ theo chẩn đoán cụ thể? Nếu không phân biệt rõ ba điều này, dù cùng một nguyên liệu nhưng bạn có thể đưa ra lựa chọn sai lầm.

Khoảng cách giữa bằng chứng nghiên cứu và kỳ vọng

Có những nghiên cứu về capsaicin, nhưng cơ sở của chúng còn hạn chế và kết quả được đo lường trong những điều kiện và hình thức cụ thể. Về cân nặng, chỉ có sự thay đổi nhỏ ở mức 0.5 kg; về giảm đau, chỉ có lợi ích hạn chế đối với một số bệnh nhân đau dây thần kinh ngoại biên. Nếu mở rộng hai kết quả này thành 'thuốc đốt mỡ' hay 'thuốc giảm đau' thì sẽ là phóng đại các căn cứ khoa học.

Chúng tôi không thể khuyến nghị thay thế hoặc tự ý ngừng một phương pháp điều trị cụ thể nào. Trong mọi trường hợp, capsaicin không phải là thành phần thay thế cho các phương pháp điều trị hiện có, mà là đối tượng được xem xét như một lựa chọn bổ trợ trong một số tình huống nhất định.

Sự khác biệt giữa những điều trông có vẻ giống nhau

Thực phẩm cay và thực phẩm chức năng capsaicin, đường uống và kem bôi ngoài da/miếng dán 8%, cảm giác nóng/thay đổi chuyển hóa và giảm cân thực tế, đau cơ và đau dây thần kinh ngoại biên. Bốn cặp khái niệm này là những điểm chính gây nhầm lẫn khi nói về capsaicin. Việc một bên là đúng không có nghĩa là bên kia cũng đúng. Việc thường xuyên ăn ớt không có nghĩa là tái hiện được hiệu quả của viên nang dùng trong nghiên cứu. Cảm thấy nóng không có nghĩa là mỡ cơ thể đang giảm đi. Việc miếng dán 8% được dùng cho một số loại đau dây thần kinh không có nghĩa là nó có thể dùng tương tự cho đau cơ.

Tiêu chuẩn kiểm tra hôm nay

Nếu bạn cân nhắc sử dụng capsaicin, hãy kiểm tra đường dùng, nồng độ và chỉ định trước khi quan tâm đến việc đốt mỡ hay cảm giác càng nóng càng mạnh. Đường uống mang lại thay đổi nhỏ về cân nặng, đường bôi mang lại sự giảm nhẹ hạn chế cho một số chứng đau dây thần kinh, và miếng dán 8% là công cụ kê đơn mà nhân viên y tế áp dụng dựa trên chẩn đoán cụ thể. Thái độ thực tế khi tiếp cận thành phần này là không mở rộng sự chênh lệch nhỏ về cân nặng và việc giảm nhẹ một số chứng đau dây thần kinh thành điều trị béo phì hay điều trị mọi loại đau. Vị cay chỉ là một cảm giác, và cường độ của cảm giác đó không đảm bảo cho mức độ hiệu quả.

Tài liệu tham khảo

1. FDA QUTENZA capsaicin 8% topical system label.
2. Capsaicin intake and weight loss: systematic review and meta-analysis.
3. High-concentration topical capsaicin for chronic neuropathic pain: Cochrane review.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.