Kẽm

Khi chất cần thiết cho miễn dịch không đồng nghĩa với thực phẩm bổ sung vạn năng trị cảm lạnh

Kẽm có giúp ích khi cảm thấy sắp bị cảm lạnh không? Nói ngắn gọn, đúng là kẽm cần thiết cho chức năng miễn dịch, nhưng không thể khẳng định rằng người không bị thiếu kẽm sẽ chắc chắn bị cảm lạnh ngắn hơn hoặc triệu chứng nhẹ hơn nếu dùng nhiều kẽm hơn. Ngược lại, dù cùng được gọi là kẽm, mục đích sử dụng và độ an toàn có thể khác nhau tùy là kẽm trong thực phẩm, vitamin tổng hợp, thực phẩm bổ sung đơn chất, viên ngậm trị cảm lạnh hay sản phẩm dùng cho mũi.

Vậy cần xem xét điều gì? Trước hết, cần phân biệt những lựa chọn khác nhau ẩn sau cùng một tên gọi là kẽm.

Kẽm là chất dinh dưỡng gì?

Kẽm là khoáng chất thiết yếu cần cho chức năng miễn dịch, quá trình tổng hợp protein và DNA, sự tăng trưởng, phục hồi vết thương và vị giác. Đây là thành phần không thể thiếu để cơ thể hoạt động bình thường, nhưng điều đó không có nghĩa là “càng dùng nhiều càng tốt”. Việc kẽm là chất dinh dưỡng thiết yếu và việc dùng vượt mức có lợi hay không là hai vấn đề khác nhau.

Cụm từ “tốt cho miễn dịch” bắt nguồn từ đâu?

Việc kẽm cần thiết cho chức năng miễn dịch dễ dẫn đến kỳ vọng rằng dùng nhiều kẽm hơn khi mới bắt đầu bị cảm lạnh sẽ giúp hồi phục nhanh hơn. Một số nghiên cứu cho thấy viên ngậm hoặc si-rô kẽm có thể rút ngắn thời gian hồi phục khi bắt đầu bị cảm lạnh. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu chúng có làm giảm mức độ triệu chứng hay không, dạng nào là tốt nhất, cũng như liều lượng và thời gian sử dụng phù hợp. Nói cách khác, khả năng này vẫn được xem xét nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định.

Kẽm trong thực phẩm và kẽm trong thực phẩm bổ sung không giống nhau

Phần lớn người khỏe mạnh có thể nhận kẽm từ nhiều loại thực phẩm. Nguy cơ thiếu kẽm có thể khác nhau ở người từng phẫu thuật đường tiêu hóa, mắc bệnh gây kém hấp thu hoặc theo chế độ ăn chay. Không thể đánh giá mục đích sử dụng và tổng lượng kẽm trong thực phẩm và thực phẩm bổ sung kẽm đơn chất theo cùng một cách.

Điều chỉnh tình trạng thiếu kẽm và dùng viên ngậm khi mới bị cảm lạnh là hai quyết định khác nhau

Điều chỉnh tình trạng thiếu kẽm và dùng viên ngậm khi mới bị cảm lạnh không phải là cùng một kiểu sử dụng. Khi nghi ngờ thiếu kẽm, không thể kết luận chỉ dựa trên triệu chứng, vì các triệu chứng thiếu kẽm cũng có thể xuất hiện trong những vấn đề khác. Ngược lại, viên ngậm dùng đường uống khi mới bị cảm lạnh có mục đích và thời gian sử dụng khác với thực phẩm bổ sung dùng hằng ngày trong thời gian dài.

Sự khác biệt về dạng sản phẩm quan trọng đến mức nào?

Có nhiều hợp chất như kẽm sulfat, kẽm acetat và kẽm gluconat. Chưa có kết luận rõ ràng rằng một dạng luôn vượt trội hơn các dạng khác. Trước khi chọn dạng sản phẩm, điều cần xem xét trước tiên là lý do dùng sản phẩm này, thời gian sử dụng dự kiến và tổng lượng kẽm.

Cần kiểm tra thuốc dùng đồng thời và tổng lượng kẽm trước tiên

Kẽm có thể cản trở sự hấp thu của thuốc kháng sinh nhóm quinolon, tetracyclin và penicillamin. Cần xác nhận khoảng cách giữa các lần dùng với nhân viên y tế hoặc dược sĩ. Ngoài ra, cũng cần kiểm tra tổng lượng kẽm khi dùng cùng vitamin tổng hợp và các sản phẩm trị cảm lạnh. Nếu sử dụng nhiều sản phẩm có cùng tên gọi, bạn có thể vô tình dùng gần đến mức quá liều.

Dấu hiệu dùng quá liều và dùng dài ngày là gì?

Dùng quá liều có thể gây buồn nôn, chóng mặt, đau đầu, nôn ói và chán ăn. Dùng quá liều trong thời gian dài có thể dẫn đến thiếu đồng, suy giảm chức năng miễn dịch và các vấn đề thần kinh. Nếu xuất hiện buồn nôn hoặc rối loạn cảm giác khi dùng dài ngày, cần kiểm tra lại tổng lượng kẽm và tình trạng đồng.

Sản phẩm dùng cho mũi cần được đánh giá riêng

Sản phẩm kẽm dùng đường uống và sản phẩm kẽm dùng cho mũi có độ an toàn khác nhau dù sử dụng cùng một nguyên liệu. Sản phẩm kẽm dùng cho mũi có nguy cơ gây mất khứu giác, nên cần được đánh giá riêng với sản phẩm dùng đường uống. Tất cả đều được gọi là “kẽm”, nhưng sản phẩm đi vào miệng và sản phẩm đi vào mũi là hai lựa chọn khác nhau.

Tiêu chuẩn đánh giá cuối cùng

Thay vì chỉ nhìn vào khái niệm rộng là miễn dịch, trước hết cần xem nguy cơ thiếu kẽm, dạng sản phẩm và thời gian sử dụng, tổng lượng kẽm và tình trạng đồng, cũng như các thuốc dùng đồng thời. Kẽm chắc chắn là chất dinh dưỡng cần thiết, nhưng việc cần kẽm không đồng nghĩa với việc được phép dùng nhiều. Tiêu chí thực tế cần kiểm tra hôm nay rất đơn giản: trước hết hãy kiểm tra lý do dùng sản phẩm này, thời gian dự định sử dụng, tổng lượng kẽm khi dùng cùng các sản phẩm khác và liệu hiện tại có đang dùng thuốc hay không.

Tài liệu tham khảo

1. NIH ODS Zinc fact sheet for health professionals.
2. NIH ODS Zinc fact sheet for consumers.
3. NCCIH Colds, Flu, and Complementary Health Approaches.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.