Vitamin B6

Vitamin B6 cho tình trạng tê tay chân: Khi thiếu và thừa có thể gây các dấu hiệu tương tự

Khi bị tê tay chân hoặc mệt mỏi, dùng nhiều vitamin B6 có giúp ích cho thần kinh hay ngược lại có thể gây tê không? Nói ngắn gọn, thiếu vitamin B6 có thể gây triệu chứng thần kinh, nhưng dùng quá nhiều qua thực phẩm bổ sung cũng có thể gây tê và vấn đề khi đi lại. Vì vậy, B6 là dưỡng chất có thể tác động đến thần kinh cả khi “thiếu thì ảnh hưởng thần kinh, nhiều cũng ảnh hưởng thần kinh”.

Vitamin B6 là coenzyme thiết yếu cho quá trình chuyển hóa axit amin và tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh. Tuy nhiên, khi tên gọi “vitamin thần kinh” hoặc “dạng hoạt tính” được nhấn mạnh quá mức, các triệu chứng thần kinh do thiếu và bệnh lý thần kinh cảm giác do thừa dễ bị lẫn lộn. Ngoài ra, việc hạ homocysteine không có nghĩa là bệnh tim, đột quỵ hoặc chức năng nhận thức sẽ được cải thiện. Ranh giới giữa dưỡng chất cần thiết và phơi nhiễm quá mức là điểm cốt lõi của thành phần này.

---

Trước hết cần hiểu rõ B6 là gì

Vitamin B6 là nhóm vitamin tan trong nước bao gồm pyridoxine, pyridoxal, pyridoxamine và các dạng phosphoryl của chúng. Dạng coenzyme hoạt tính chủ yếu là PLP. NIH ODS giải thích rằng B6 tham gia vào hơn 100 phản ứng enzyme, chất dẫn truyền thần kinh, hemoglobin và chức năng miễn dịch. Tuy nhiên, những vai trò sinh lý này không có nghĩa là bổ sung liều cao sẽ mang lại hiệu quả ở người không bị thiếu.

Vậy tại sao B6 lại liên quan đến sức khỏe thần kinh? Vì tình trạng thiếu có thể gây các vấn đề về thần kinh, da và máu. Tuy nhiên, nếu không bị thiếu, dùng liều cao cũng không làm thần kinh khỏe hơn. Ngược lại, dùng liều cao trong thời gian dài có thể gây tê cảm giác đối xứng và rối loạn đi lại.

---

Tên gọi “dạng hoạt tính” và độ an toàn là hai vấn đề riêng biệt

Trên thị trường có cả sản phẩm dạng pyridoxine hydrochloride và P-5-P. P-5-P được gọi là dạng hoạt tính, nhưng tên gọi dạng hoạt tính không loại bỏ độc tính thần kinh khi dùng liều cao. Pyridoxine và P-5-P chỉ khác nhau về dạng bào chế; cần cộng tổng lượng B6 phơi nhiễm từ cả hai.

Thực phẩm, vitamin tổng hợp thông thường, sản phẩm vitamin nhóm B liều cao, sản phẩm kết hợp magie, pyridoxine hydrochloride và P-5-P đều khác nhau về hàm lượng và chuyển hóa. Dù ở dạng nào, tổng lượng mỗi ngày và thời gian dùng đều quan trọng. Dạng hoạt tính không có nghĩa là có thể vượt quá giới hạn tối đa.

---

Bằng chứng về liều cao dùng cho hội chứng ống cổ tay, mệt mỏi và tâm trạng còn hạn chế

Bằng chứng dùng B6 để điều trị hội chứng ống cổ tay hoặc tình trạng tê thông thường còn hạn chế. Một số tình huống như hội chứng tiền kinh nguyệt hoặc buồn nôn khi mang thai đã được nghiên cứu, nhưng cần thống nhất với nhân viên y tế về chỉ định, liều lượng và thời gian dùng, thay vì tự dùng liều cao.

Bổ sung B6·B12·axit folic có thể làm giảm homocysteine, nhưng không thực sự làm giảm nguy cơ hoặc mức độ nghiêm trọng của bệnh tim hay đột quỵ. Ngoài ra, chưa có đủ bằng chứng cho thấy B6 đơn độc hoặc dùng cùng các vitamin nhóm B khác cải thiện bài kiểm tra nhận thức ở người bình thường hoặc người suy giảm nhận thức. Nói cách khác, chỉ số trung gian được cải thiện không có nghĩa là kết quả bệnh tật cũng được cải thiện.

---

Cần phân biệt dạng sản phẩm và cách dùng

B6 có trong nhiều dạng như thực phẩm, vitamin tổng hợp thông thường, sản phẩm vitamin nhóm B liều cao, sản phẩm kết hợp magie, pyridoxine hydrochloride và P-5-P. Do hàm lượng và chuyển hóa khác nhau, không nên gộp tất cả dưới tên “vitamin B6” để đánh giá liều dùng. Đặc biệt, lượng dùng mỗi ngày có thể khác nhau đáng kể tùy dạng bào chế của thực phẩm bổ sung như viên nén, viên nang hoặc sản phẩm kết hợp.

Vitamin tổng hợp, B-complex, sản phẩm magie, sản phẩm dành cho năng lượng hoặc tê tay đều có thể chứa B6 trùng lặp. Chỉ xem một sản phẩm rất dễ bỏ sót tổng lượng. Khi dùng nhiều sản phẩm cùng lúc, cần cộng hàm lượng B6 của từng sản phẩm.

Giới hạn tối đa cho người lớn ở Mỹ là 100 mg mỗi ngày, nhưng EFSA đã hạ giới hạn tối đa cho người lớn xuống 12 mg mỗi ngày vào năm 2023 dựa trên dữ liệu về bệnh lý thần kinh. Việc các cơ quan có tiêu chuẩn khác nhau không nên được hiểu là có thêm khoảng an toàn. Cần cộng tổng lượng từ nhiều sản phẩm và thời gian dùng; liều cao vì mục đích y tế phải được sử dụng dưới sự giám sát.

---

Khi dùng cùng thực phẩm bổ sung hoặc thuốc khác, hãy kiểm tra các ảnh hưởng tương tác

Isoniazid, cycloserine, một số thuốc chống co giật và theophylline có thể ảnh hưởng tương tác đến tình trạng B6 hoặc tác dụng của thuốc. Nếu đang dùng các thuốc này, cần xác nhận với bác sĩ kê đơn. Khi thêm hoặc ngừng B6, cũng cần trao đổi với nhân viên y tế.

Dùng B6·B12·axit folic cùng nhau có thể làm giảm nồng độ homocysteine, nhưng như đã nói, không làm giảm nguy cơ bệnh tim hoặc đột quỵ. Vì vậy, khi chọn sản phẩm kết hợp, điều quan trọng là không kỳ vọng quá mức chỉ dựa vào chỉ số trung gian “giảm homocysteine”.

---

Triệu chứng thần kinh mới xuất hiện là dấu hiệu cần ngừng dùng

Nếu mới xuất hiện cảm giác nóng rát hoặc tê ở tay chân, giảm cảm giác, mất thăng bằng hoặc khó đi lại, hãy ngừng các sản phẩm chứa B6, mang theo bảng liều lượng và đi đánh giá. Đây là biện pháp phản ánh khả năng B6 dư thừa có thể gây bệnh lý thần kinh cảm giác.

Nếu xuất hiện liệt một bên đột ngột, nói khó, méo miệng hoặc mất vững nghiêm trọng khi đi lại, không nên kết luận ngay là tác dụng phụ của vitamin mà cần được đánh giá cấp cứu. Những triệu chứng này có thể là dấu hiệu của bệnh cấp tính khác.

---

Nên so sánh những gì giữa các tên gọi tương tự?

Khi chọn B6, cần biết sự khác nhau giữa pyridoxine, pyridoxal, pyridoxamine, PLP và P-5-P. Đồng thời, cần phân biệt thực phẩm, thực phẩm bổ sung thông thường và thực phẩm bổ sung liều cao; bệnh lý thần kinh do thiếu B6 và bệnh lý thần kinh do thừa B6; cũng như sự khác nhau giữa giảm homocysteine và kết quả thực tế về tim mạch hoặc nhận thức.

Từ “dạng hoạt tính” có thể chỉ dạng được cơ thể sử dụng ngay, nhưng không có nghĩa là an toàn ở liều cao hơn. Khi cân nhắc dạng hoạt tính và không hoạt tính, cần xem tổng lượng B6 và thời gian dùng trước tiên.

---

Hôm nay cần kiểm tra những tiêu chí nào?

Khi chọn B6, trước tiên cần kiểm tra 3 điều. Thứ nhất, nguyên nhân gây tê là do tiểu đường, hội chứng ống cổ tay, dây thần kinh ở cổ hoặc thắt lưng, thiếu B12 hay thuốc; đồng thời xem đã xét nghiệm thiếu B6 chưa. Thứ hai, đó là pyridoxine hay P-5-P, và tổng lượng B6 mỗi ngày trong tất cả sản phẩm vitamin tổng hợp, vitamin nhóm B và magie là bao nhiêu. Thứ ba, có đang dùng thuốc ảnh hưởng đến chuyển hóa B6 như isoniazid hoặc một số thuốc chống co giật hay không, cũng như có bệnh thận, đang mang thai hoặc cho con bú hay không.

Cần kiểm tra lý do dùng, bối cảnh xét nghiệm và tổng lượng từ tất cả sản phẩm, thay vì chỉ dựa vào tên gọi như vitamin thần kinh hay dạng hoạt tính. Nếu ưu tiên xem xét nguy cơ thiếu và thừa có thể gây tình trạng tê tương tự, cùng với thuốc đang dùng và thời gian sử dụng kéo dài, B6 có thể được dùng an toàn hơn.

Tài liệu tham khảo

1. NIH ODS: Vitamin B6 fact sheet for health professionals.
2. NIH ODS: Vitamin B6 fact sheet for consumers.
3. EFSA summary tables of tolerable upper intake levels.
4. Vitamin B6, B12 and folic acid supplementation and cognition: systematic review.
5. Carpal tunnel syndrome interventions including pyridoxine: systematic review.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.