GABA

Giữa tín hiệu ức chế của não và GABA dùng đường uống

Khi khó ngủ hoặc căng thẳng, tôi có thể thử dùng GABA không? Nói ngắn gọn, một số nghiên cứu cho thấy GABA dùng đường uống có thể tạo ra những thay đổi liên quan đến căng thẳng hoặc giấc ngủ ở một số người, nhưng bằng chứng còn hạn chế và rất hạn chế. Việc GABA là một chất dẫn truyền thần kinh hoạt động trong não không đồng nghĩa ngay với một lời hứa về thực phẩm bổ sung.

GABA là gamma-aminobutyric acid, tức axit gamma-aminobutyric. PubChem mô tả chất này là 4-aminobutanoic acid, một chất chuyển hóa ở người và một chất dẫn truyền thần kinh; PubChem và MeSH mô tả đây là chất dẫn truyền thần kinh ức chế chủ yếu của hệ thần kinh trung ương. Việc GABA phát tín hiệu ức chế trong cơ thể là điều chắc chắn. Tuy nhiên, chỉ riêng thực tế đó không cho phép kết luận rằng GABA dùng đường uống có thể điều trị rối loạn lo âu hoặc chứng mất ngủ. Đó là vì đường tiếp xúc khác nhau.

---

Câu hỏi về giấc ngủ và căng thẳng bắt đầu từ đâu?

Câu hỏi này bắt nguồn từ lời giải thích rằng GABA là chất dẫn truyền thần kinh ức chế tiêu biểu của não. Từ “ức chế” có nghĩa là làm dịu hoạt động của các tế bào thần kinh. Vì vậy, khi khó ngủ hoặc tinh thần bồn chồn, việc nghĩ đến chuyện bổ sung trực tiếp chất này có vẻ khá tự nhiên, đúng không? Tuy nhiên, dù cùng một tên gọi, GABA được tạo ra và sử dụng trong cơ thể với GABA đi vào cơ thể qua đường uống có những con đường khác nhau.

---

GABA là gì: chất dẫn truyền thần kinh và axit amin không cấu tạo nên protein

GABA là một axit amin không cấu tạo nên protein. Dù không phải là axit amin cấu thành protein, GABA vẫn có vai trò là chất dẫn truyền thần kinh trong cơ thể. Một tổng quan hệ thống năm 2020 đã xem xét 14 nghiên cứu trên người có đối chứng giả dược về GABA tự nhiên hoặc GABA sinh tổng hợp dùng đường uống. Tổng quan này đánh giá bằng chứng về lợi ích đối với căng thẳng là hạn chế và bằng chứng về lợi ích đối với giấc ngủ là rất hạn chế, đồng thời kết luận cần có thêm nghiên cứu trước khi suy luận về hiệu quả. Nói cách khác, quy mô và tính nhất quán của các nghiên cứu trên người đứng sau cái tên GABA vẫn còn hạn chế.

---

Vì sao người ta kỳ vọng: tên gọi chất dẫn truyền thần kinh ức chế

Việc GABA trong cơ thể phát tín hiệu ức chế là kiến thức đã được xác lập trong khoa học thần kinh. Tuy nhiên, trong phần giới thiệu sản phẩm, sự thật này thường được chuyển thành những câu như “giúp xoa dịu tinh thần và hỗ trợ giấc ngủ”. Nói cách khác, tên gọi của cơ chế tác động không tự động trở thành bằng chứng về hiệu quả lâm sàng. Khó đi vào giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ, chức năng ban ngày và các chỉ số căng thẳng là những kết quả khác nhau. Một kết quả cải thiện không có nghĩa là các kết quả còn lại cũng sẽ cải thiện theo.

---

Sự khác nhau giữa các dạng sản phẩm: tự nhiên, lên men, đơn chất, phối hợp

Không thể áp dụng nguyên xi kết quả của GABA trong thực phẩm hoặc sản phẩm lên men, viên nén đơn chất và sản phẩm phối hợp có chứa các thành phần khác cho nhau. Sản phẩm phối hợp có các thành phần khác ngoài GABA, nên khó xác định thành phần nào đã gây ra thay đổi nào. Vì vậy, không thể áp dụng nguyên xi kết quả của một sản phẩm cho sản phẩm khác.

---

Dùng cùng thuốc và huyết áp: những điểm cần lưu ý khi dùng chung

Trong đánh giá an toàn của USP, không ghi nhận phản ứng bất lợi nghiêm trọng liên quan đến GABA trong các nghiên cứu sử dụng tối đa 18 g mỗi ngày trong 4 ngày và 120 mg mỗi ngày trong 12 tuần. Tuy nhiên, điều này không bảo đảm cho mọi tình huống sử dụng lâu dài và hằng ngày. Một số nghiên cứu ghi nhận tình trạng hạ huyết áp tạm thời ở mức độ vừa. Nếu đang dùng thuốc huyết áp hoặc thường có huyết áp thấp, cần chú ý các triệu chứng hạ huyết áp. Nếu đang dùng thuốc ngủ hoặc thành phần có tác dụng an thần, hãy trao đổi với nhân viên y tế hoặc dược sĩ trước khi bổ sung sản phẩm GABA.

---

Tình trạng cá nhân và dấu hiệu an toàn

Do chưa có dữ liệu về việc sử dụng trong thời kỳ mang thai và cho con bú, tốt hơn là tránh tự ý dùng và trao đổi với chuyên gia. Không nên trì hoãn việc thăm khám để dùng thực phẩm bổ sung nếu tình trạng mất ngủ kéo dài, buồn ngủ ban ngày nghiêm trọng, ngáy kèm ngừng thở, hoặc lo âu và trầm cảm nặng hơn. Những dấu hiệu này cho thấy cần xác định nguyên nhân trước khi thử dùng thêm GABA.

---

Khoảng cách giữa bằng chứng trên người và kỳ vọng

Điểm cốt lõi của tổng quan năm 2020 là “cần có thêm nghiên cứu”. Các chỉ số căng thẳng và lo âu trên lâm sàng là khác nhau, cũng như thay đổi giấc ngủ theo cảm nhận chủ quan và điều trị chứng mất ngủ là khác nhau. Việc GABA là chất dẫn truyền thần kinh ức chế trong não liên quan đến vai trò của nó trong cơ thể. Liệu thực phẩm bổ sung dùng đường uống có tái hiện nguyên vẹn vai trò đó hay không là một câu hỏi riêng. Các nghiên cứu trên người cho đến nay cho phép để ngỏ khả năng này, nhưng còn quá sớm để đưa ra kết luận chắc chắn.

---

Tiêu chí đánh giá cuối cùng: cần kiểm tra điều gì trước tiên?

Nếu cân nhắc GABA, trước tiên cần kiểm tra những điều sau thay vì chỉ dựa vào tên gọi chất dẫn truyền thần kinh: bằng chứng về việc dùng đường uống ở mức nào, đó là sản phẩm đơn chất hay sản phẩm phối hợp, tình trạng huyết áp và các thuốc đang dùng cùng, nguyên nhân và thời gian mất ngủ hoặc lo âu, cũng như thời gian nghiên cứu là ngắn hay dài. Chỉ khi xem xét tổng thể các tiêu chí này mới có thể đánh giá GABA có phải là lựa chọn phù hợp với tình trạng hiện tại của mình hay không.

Tài liệu tham khảo

1. PubChem: Gamma-aminobutyric acid.
2. Oral GABA for stress and sleep: systematic review.
3. USP safety review of GABA.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.