Crom

Ba dạng crom khác nhau đằng sau tên gọi “khoáng chất insulin”

Khi lo lắng về đường huyết hoặc muốn giảm cân, uống crom có giúp insulin hoạt động tốt hơn và làm giảm cảm giác thèm ăn, mỡ cơ thể không? Câu trả lời ngắn gọn là hiện vẫn chưa có đủ bằng chứng để khẳng định là có thể xảy ra. Crom được biết đến là một nguyên tố vi lượng tham gia vào hoạt động của insulin, nhưng tên gọi đó không đồng nghĩa với việc bảo đảm hiệu quả của thuốc hỗ trợ điều trị tiểu đường hay thực phẩm bổ sung giảm cân. Ngược lại, dù là cùng một nguyên tố, crom có ba “bộ mặt” khác nhau, vì vậy trước hết cần phân biệt đang dùng loại crom nào và với lượng bao nhiêu.

Cần phân biệt chính khoảng cách đó. Bước đầu tiên là không nhầm lẫn giữa crom hóa trị 3 dùng trong thực phẩm bổ sung, crom hóa trị 6 gây vấn đề trong ô nhiễm công nghiệp và crom có trong thực phẩm với lượng vi lượng.

Crom là gì: crom hóa trị 3, hóa trị 6 và lượng vi lượng trong thực phẩm

Crom là một kim loại có số nguyên tố 24. Crom gặp trong thực phẩm bổ sung chủ yếu là crom hóa trị 3, tồn tại dưới các dạng như crom picolinate, crom clorua và men crom. Đây là chất khác với crom hóa trị 6 gây vấn đề trong ô nhiễm công nghiệp. Crom hóa trị 6 là chất phơi nhiễm công nghiệp được biết là có khả năng gây ung thư, còn crom hóa trị 3 là dạng dùng trong thực phẩm bổ sung. Nếu đặt hai loại này ngang hàng, việc đánh giá độ an toàn sẽ bị sai lệch.

Crom có trong thực phẩm với lượng vi lượng và thực phẩm bổ sung chứa đến hàng trăm μg cũng không giống nhau. Loại trước gần với phạm vi nhu cầu dinh dưỡng, còn loại sau gần với liều cao có tác dụng dược lý. Dù cùng tên gọi, lượng đi vào cơ thể và vai trò của chúng không giống nhau; đây là điểm phân biệt đầu tiên khi tìm hiểu về crom.

Người khỏe mạnh chưa được xác nhận thiếu crom, vậy tại sao lại dùng thực phẩm bổ sung?

Crom là một nguyên tố mà cơ thể có thể cần với lượng vi lượng. Tuy nhiên, tình trạng thiếu crom rõ ràng ở người khỏe mạnh chưa được xác lập. Lượng crom hấp thụ hằng ngày từ một lượng nhỏ có trong thực phẩm và việc dùng riêng thực phẩm bổ sung chứa đến hàng trăm μg là hai vấn đề khác nhau.

Dùng thực phẩm bổ sung liều cao khi chưa xác nhận thiếu crom không phù hợp với lập luận rằng việc này nhằm điều chỉnh tình trạng thiếu hụt. Nói cách khác, câu hỏi ở đây không phải là sửa chữa vấn đề do thiếu crom gây ra, mà là liệu việc cung cấp thêm cho người đã đủ crom có tạo ra hiệu quả bổ sung hay không.

Nghiên cứu về tiểu đường không cho kết quả nhất quán sao?

Kỳ vọng crom giúp ích cho đường huyết chủ yếu xuất phát từ các thử nghiệm lâm sàng về tiểu đường. NIH ODS tổng kết rằng các kết quả này không nhất quán và ý nghĩa lâm sàng của những thay đổi trung bình về đường huyết và HbA1c trong một số nghiên cứu vẫn chưa rõ ràng. Vì vậy, bằng chứng để sử dụng crom thường quy còn thiếu.

Một phân tích tổng hợp các thử nghiệm ngẫu nhiên về tiểu đường năm 2020 báo cáo rằng trung bình có sự cải thiện, nhưng tính không đồng nhất giữa các nghiên cứu rất lớn; dạng crom, liều dùng và tình trạng kiểm soát ban đầu cũng khác nhau. Điều này cho thấy có khả năng một số người có thay đổi, trong khi những người khác hầu như không thay đổi. Quan trọng hơn, thay đổi trung bình nhỏ trong nghiên cứu và việc điều chỉnh thuốc, phòng ngừa biến chứng ở từng người không phải là cùng một kết quả. Đường huyết giảm một chút không có nghĩa là có thể thay thế thuốc tiểu đường hoặc tự quyết định mục tiêu điều trị.

Kỳ vọng giảm cân thực tế đến mức nào?

Kỳ vọng về giảm cân cũng có cấu trúc tương tự. Trong một phân tích tổng hợp ở người thừa cân hoặc béo phì, mức chênh lệch cân nặng trung bình khi dùng thực phẩm bổ sung crom khoảng 0.75 kg, khó xem là tạo ra khác biệt chắc chắn đối với sức khỏe hoặc ngoại hình. Thay đổi nhỏ trên cân và mức giảm cân có ý nghĩa lâm sàng là hai việc khác nhau.

Cách gọi “khoáng chất insulin” tóm tắt ngắn gọn thực tế rằng crom tham gia vào hoạt động của insulin, nhưng điều đó không có nghĩa là độ nhạy insulin chắc chắn tăng lên và mỡ cơ thể giảm đi. Một giai đoạn trong cơ chế tác động và kết quả thực tế trên cơ thể người không phải là cùng một chặng đường.

Cần kiểm tra gì khi dùng cùng các thuốc đang uống?

Crom không thay thế thuốc tiểu đường, chế độ ăn, vận động hay điều trị giảm cân. Ngược lại, khi dùng cùng thuốc tiểu đường, cần cân nhắc khả năng hạ đường huyết. Nếu đang dùng insulin, metformin hoặc các thuốc hạ đường huyết khác, cần kiểm tra thay đổi đường huyết với đội ngũ điều trị khi bổ sung crom.

Ngoài ra, crom picolinate có thể làm giảm hấp thu levothyroxine. Nếu đang dùng levothyroxine, không nên uống đồng thời; cần xác nhận khoảng cách dùng thuốc với nhân viên y tế hoặc dược sĩ. Đây không phải là vấn đề có thể bỏ qua bằng hiểu biết chung rằng chỉ cần “uống cách nhau”. Thời điểm và khoảng cách dùng thuốc có thể thay đổi tùy theo thuốc và tình trạng của từng người.

Kiểm tra tình trạng thận, gan và các dấu hiệu bất thường như thế nào?

Người mắc bệnh thận hoặc gan có thể nhạy cảm hơn với crom liều cao. Đã có báo cáo hiếm gặp về tổn thương gan, thận và tiêu cơ vân. Vì vậy, điều quan trọng là kiểm tra chức năng thận, gan có bình thường không, đồng thời xem có đang dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung khác hay không.

Nếu xuất hiện các triệu chứng hạ đường huyết nghiêm trọng như vã mồ hôi lạnh, run rẩy, lú lẫn, ngất xỉu, hoặc các triệu chứng như nước tiểu sẫm màu, lượng nước tiểu giảm, vàng da, cần đi khám ngay. Đây không phải là những triệu chứng chỉ xuất hiện khi dùng crom mà có thể là dấu hiệu liên quan đến các thuốc dùng cùng hoặc tình trạng cá nhân.

Kiểm tra dạng crom và lượng dùng

Khi chọn thực phẩm bổ sung crom, hãy kiểm tra 3 điều sau đây trước tiên. Thứ nhất, là dạng nào trong số crom picolinate, men hoặc clorua. Thứ hai, tổng lượng dùng trong 1 ngày là bao nhiêu μg. Thứ ba, bạn có đang dùng thuốc tiểu đường như insulin, metformin hoặc levothyroxine, có bệnh lý về thận, gan, có triệu chứng hạ đường huyết hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân hay không.

Ba điều này không chỉ là tiêu chí lựa chọn đơn giản mà còn là những câu hỏi giúp xác định nguyên liệu crom đi vào cơ thể trong bối cảnh nào. Khi dạng và liều dùng, các thuốc dùng đồng thời và bệnh nền đều khác nhau, không thể kỳ vọng cùng một hiệu quả chỉ vì chúng cùng mang tên “crom”.

Tiêu chuẩn đánh giá cuối cùng

Khi chọn crom, hãy kiểm tra dạng crom, đơn vị μg, các thuốc đang dùng và tình trạng thận, gan trước, thay vì chú trọng vào cách gọi “khoáng chất insulin”. Không nên diễn giải quá mức các nghiên cứu đường huyết cho kết quả không đồng nhất hoặc mức chênh lệch cân nặng trung bình dưới 1 kg thành hiệu quả điều trị tiểu đường hay giảm cân chắc chắn; đó là cách tiếp cận thực tế đối với nguyên liệu này. Crom được chia thành crom hóa trị 3 và hóa trị 6, lượng vi lượng trong thực phẩm và liều cao trong thực phẩm bổ sung, cũng như mức trung bình trong nghiên cứu và việc điều trị cho từng cá nhân. Tại những điểm cần phân biệt đó, điều cần kiểm tra không phải là tên gọi mà là con số và tình trạng sức khỏe.

Tài liệu tham khảo

1. NIH ODS: Chromium health professional fact sheet.
2. Chromium and glycemic control in type 2 diabetes: systematic review and meta-analysis.
3. Chromium and anthropometric indices in overweight or obesity: meta-analysis.

---

Bài viết này giải thích về nguồn gốc nguyên liệu, phạm vi nghiên cứu và những lưu ý trước khi dùng. Vì không thể thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân, vui lòng tham khảo ý kiến nhân viên y tế nếu bạn đang dùng thuốc hoặc có triệu chứng kéo dài. Nếu xuất hiện các triệu chứng cấp tính và nghiêm trọng như khó thở hoặc giảm ý thức sau khi dùng, hãy gọi 119 hoặc đến phòng cấp cứu.